Pardre los dius, trobar la via

Nòta : lu teiste aquí dessos es màs un raconte per comptar los mòts e lu temps passat a escriur. I a res de seriòs dedins ; es un eisercici per preparar lu NaNoWriMo dau mes mòrt (sabe pas d’enquera se vau iò far. Ai be un planh, daus chauses de contar, mas i a maitot lu trabalh que me’n balha un pauc, d’autras istòrias, afe, verem be…).

Lu Sergí coneguet ‘na nuech agitada, sens saber se qu’eriá la chalor, las conarias dau cafè o las soás paures de la vita. Se desvelhet mai d’una vetz, per ’nar pissar, per beure, per avieisar la carta.

Mai l’enveia de chanmjar res a las costumas, jorn de congier o pas, e fuguet tòst tirar dau liech. Lu pitit desjunar engolat, vei-lu-quí sur lu selon de la becana per sa permenada dau jorn.

Dins ‘na parladura de cafè, d’aucuns ‘vian balhats daus endrechs de veire dins lu canton, l’eschala bona per lu que vai mai ‘na becana sos lu cuòu.

« Passat 50ans, si la toá prostata te daissa suau, encontras Diu© » ‘via clamat, o pusleu bramat un tipe apres surtir daus chiadors. Te fau ‘nar a la « cour Dieu » e tascha d’i creire mai ta becana autrament, las bestias daus buecs porián te minjar, tot mingralet que tu ses, lemosin-testa-de-chin ! E lu tipe s’espetet de rire.

Afe, ‘na vetz meijon, lu Sergí ‘viá gaitat la carta, trobat l’endrech e descidet de far lu toriste.

Çò que lu manhava qu’eriá non pas las rotas chausidas per l’apliqueta dau jaspit-aurelha, aquò non, qu’eriá la partida forest dau chamin, que jurtament, una pertida dau tragier eriá un chamin ; que res sembla mai ad un aubre qu’un autre aubre dins ‘na forest administrada, que los calibrats per la machinas, per los merchats internacionaus.

Surtir de la ciutat de la Jana li pauset pas de questions, i a res per las becanas maugrat quò que ditz lu mèra, un prometedor de las bonas per se far elegir. Adonc, prenguet de las p’itas ruas mai pauc de veituras pausadas dedins.

Un vilatge, un darnier vilatge, la fin de l’aglomeraci’, ‘na p’ita vila e per lu prumier còp de la mandinada, la forest. ‘Na p’ita vila de mai, un pauc de forest de traucar, emai lu Sergí rotlesse sus la rota, e veiquí la destinaci’ dau viatge que se fai veire.

Entau, qu’es aquò la « cort Diu ». Un portau per portejar ‘na decha. Afè, comprenguet còp-sec que l’autre seriá un pauc mocat de se. D’un autre biais, de creire lu palancèu, lu domeni daus dius es ‘na proprietat privat, beleu pas per se.

Aura qu’eu se sabiá de perda, de gaitar la carta li montret un observatòri dau manhetisme de la Terra. Dau còp per pas ‘ver perdut sa jornada, per pas li semblar ne’n estre dau seu, prenguet la « rota dau lop pendilhat ». Lu nom eriá pas dau pus gente, mas, eu ‘chabera beleu per se trobar dins la permenada, e, entau fasent, chaçar lu restant de la soá meschaënta nuech.

1km, 2, 5 e veiquí la granda forcha mai las uech rotas, afe, ‘na rota que crosa tres chamin de terra o de calcari. Es pas lu moment de s’enganar ; aquò seriá la cima dau desonor de se pardre de charchar l’endrech ente es estudiar çò que serv a la bossòla per indicar lu nòrd.

Trobat lu bastiment, prener la fotografia coma per se provar un quauquaren, mas se provar que ?

Ne’n aprofeitar per envoiar un messatge a d’autres sus la tiala, coma se qu’eriá l’autre embarrat dins lu fòrt au mitan de la l’aiga :

« Au cur de la forest domaniala,
Au mitan daus cervs, daus singlars et de las lebras,
Uech rotas menan a me,
Taschar per me trobar de pas pardre lu nòrd
Aquí, estudiam çò que dins la terra,
Es utile au bon ustil ! »

Sinhat Paire F.

Bon, le Sergí trobet pas los dius e fin fianalement aviá pas perdut lu nòrd. Fortadament rassegurat sus sa santat mentala, desiret prener un pauc de nautor, quò qu’es malaisat dins las planas. Afe, per lu asard d’una carta fòrt ben rensenhada, eu se penset poder anar montar dins un mirador pausat sus lu chamin per s’entornar.

Un chamin de creia barrat per las veituras, una linha drecha coma la corbura dau cerveu de los que sonjan la Terra plana, 5 km de mai e beleu que lu nòstre eròi ‘chabera per se trobar.

Lu mirador de las calhetas es estat farjat ne’n 2002, sur la cima dau canton, enteu lu bassin de la Leire e lu de la Seina se desjunhan.

De segur, la vuda es bra’a, mas eu se trobet pas per quò, finalament, lu sens de la vita es beleu pus malaisat de trobar qu’un torn de becana un jorn de 15 aust.

La carta balhava coma pus cort e pus aisat chamin, l’eideia de segra l’achanau chafrat « d’Orléans ». Passat la via spirituala, la pista scientifica, lu chamin de terra dins lu buesc, restava la pista de peiras lu long d’una via d’aiga.

Eu bufet una vetz puei se resinhet. Aquò seriá pas dich qu’eu metia pas dau se per son benaise.

L’eideia eriá de segre l’eurò-via limerò 3, la via daus romieus, d’aici la ciutat de Jana. La via dau pelegrins, un nom mai un aer de trona-z-i sus lu chauchavielh de la nuech.

La mandinada seriá passada sens far de bruch, sens far de mau e sens res dever a degun, a la fin, ‘na permenada per s’aerar la testa.

_ ! _ ¡ _ ! _

870 mòts, ne’n manca beucòp, afe, veiquí maitot la carta dau chamin e daus liams :

Pitits voiages lu temps daus congiers

Per ‘na vetz, me fauguet prener los congiers ne’n julhet. Res de greu, aquò ‘nava de bana coma la Veloruci’ Universala que se passava a Tors ujan. Adonc, un bilheton per parlar daus chamins.

 

Orléans > Tors

130km realisats d’un còp, sens forçar, que lu chamin es quitament plat d’empertot. Ne’n mai d’aquò, tot es estat fach per que las becanas eschivessan las banhòlas sus beleu mai de 80 % dau tragier.

I a pus malaüròs que los ciclistes apres se pradelar. De segur, un brave chamin per la toristalha fai pas ‘na politica ciclabla globala, sens obludar que fau montar sus la « rota ciclista » e ne’n davalar.

Saumur > Fontevrault

Las manifestaci’s, un còp, dos còps, perque non, mas, los congiers son estats fachs per se cultivar maitot. Davalar dins ‘n osteleria de Tors per 4 nuechs, qu’es prener la pena d’anar un pauc pus luenh que la ciutat ne’n ela-mesma. Quau que siàia, ‘na fòrt bela vila.

I a Saumur pas luenh, adonc Fontevrault. Coma sei jamai anat veire los gisants d’Alienòr d’Aquitàna e dau Richard Cur de Lion.

‘Quela vetz, prengui lu tren, que per far las visitas, aime estre fresch per pas dire « présentable ». Saumur es ‘na vila agradiva, d’aici Fontevrault i a mens de 20km, qu’es de dire res per ‘na bicicleta.

Veiquí la carta :

Lu chamin per dire la vertat es balisat un pauc pertot. L’aviá metut dins mon ordifòne mas aquò a estat per res. Ne’n mai d’aquò, aviá avieisat la carta dins lu tren. I a p’una dificultat. ‘Na vetz ribat e chamjat, visití lu bastiment.

Deve be ò dire que sabia pas grand chausa sus lu bastiment, nonmàs que i aviá la reina mas son filh ; res sus los autres reis o b’etot reinas, res sus l’anciana preison. Me songe que se charchatz dins daus libres, trobaretz de la informaci’s.

Veiquí doas fotografias presas dins la ‘gleisa, despolhada emai m’aguesse sonjat la trobar d’enquera mens « joiosa » dedins, dins un estile d’enquera mai « sec » :

 

I a pas fotòs dau Richard que bon, l’istòria conta que i a màs son cur que fuguet portat a la reina, lu restant fuguet enterrat rassís lu chasteu de Chasluç. Sei pas fetichiste de l’occitanistan.

Ne’n mai de las peiras, i aviá ‘n’ erpausici’ d’òbras modernas, ‘na monstra fòrt brava tant dins la ‘gleisa que pertot sus lu site. François Réau ‘viá ‘bilhat los Plantagenest, veiquí l’obra — dau Claude Lévêque — persentada dins la chambra granda :

Fontevrault > Candes >Saumur (>Tors)

I a un temps per tot, un per bicicletar, un per minjar, un per s’entornar. Coma aima pas passar doas vetz au mesma endrech, decidí de segre lu bòrd de l’aiga, e per aquò, qu’es fnar veire ente la Viena se gieta dins Leire, sens obludar lu chasteu de Montsoreau o las meijons trogloditas dins Turquant (>fr).

Veiquí lu chamin :

E veiquí l’endrech :

Aquí maitot esperava un quauquares de grand. Bon, fau dire maitot que avecque la chalor, aurosadament que i a un pauc d’aiga d’adjutada dins lu fluvi, autrament, i a ‘na centrala nucleara a Chinon que traparia ben dau mau. Lu dicton ditz « À Chinon, la Vienne perd son nom », mas sens ela, la centrala perdriá sos electrons.

Res de dire sus lu chamin ne’n defòra que per pertir de l’abadia, l’apliqueta fai prener ‘na granda costa e d’un còp, fau virar dins un champ de bigaroelh. De segur, deguet i aver autravetz un chamin, eu es sus la carta, mas, aus jorns d’auei, qu’es un chamin per los asnes… e n’i a un sus ‘na becana.

Jan l’eissabanit mai sa bicicleta tornaran per lu tren. An pro fachs de chamin entau.

VU2019

De la veloruci’ universala, aquò se’n parla dins lu jornau locau, aquí (>fr) mai ‘quí (>fr) ente sei dins lu filme. Ne’n veiquí quauquas fotos, mai la becana d’un de Marselha (que parla pas la linga) :

 

L’an entrant, aquò deuria se passar dins la Normandia.

Daissar Tors per Sent Junian

Desjà per i ‘nar, aguí mau aus januelhs (la resulta d’una meschaënta pratica au trabalh, qu’una paleta me davalet dessus) passat lu km 100. Apres ‘ver fach la colha 3 jorns a bramar per los ciclistes, forcadament, quò ‘nava pas mielh. Visití la ciutat maitot, per eisemple, aquela chapela cuberta de bardeus :

 

Sus una de la fotografia, la violença urbana se balha de veire, mas, qu’es mai aisat de cridar sus los ciclistes !

Autra visita, lu centre de creaci’ comptemporana, mai 5 erpausici’s, tant de colors, d’una escultriça, d’un dessenhator e forçadament, dau Debré.

Adonc, non pas far coma prevut los quauques 200km de Tors per Sent Junian sus ‘na becana, vei-me-quí de copilhar lu chamin ne’n dos. Finalament, farai Tors > Peitius > Lussac-los-Chasteus mai los trens regionaus, daus trens ente i a pas pro de placas per las becanas maugrat las promessas dau governament, maugrat çò que disen los comunicants, quò que disen las « grandas regions ». Dins la gara de Peitius i a mesma pas de rampa per aidar far grimpar los ciclistes d’un cai ad un autre per los eschaliers. Me parletz pas daus ascensors, son per las personas que ne’n an vertadierament besonh. Ne’n mai d’aquò, ‘na becana mai de las sacochas rintra pas dins tots.

Lussac > Sent Junian

Dins l’eideia prumièra, apres aver empruntat l’eurò-velorota 6 — la rota daus fluvis — desirava segre l’EV3 — la rota daus romius — que ne’n faguí un bocin a la prima (>òc-rapieta).

Forcadament, qu’es la pertida realisada per tren qu’eriá la mielh sinhalada. Forcadament, Jan-la-ronha vòu passar per tau endrech e tau endrech.

Au surtir de la gara de Lussac, viguí ben la rota oficiala, mas, mas, mas per mamaisar un pauc, començar de rotlar a la desbuta de l’après mieijorn, qu’es pas çò que vai balhar de l’eime au toriste. Adonc, decidí de segre lu chamin balhat per lu jaspit-aurelha, qu’es de dire, 20km tot drech lu long d’un chamin de permenada. Aquò es confirmat per la carta, tente l’afar, per lu bonur :

RIMG0248

Qu’es dins ‘queu cas que Jan-d’Auvernha se montra una fòrt bona randonosa (>lm). ‘Ribat a l’Isle-Jourdain, vau poder traucar la Viena per lu pont e véncer las paurs de l’enfança que d’aucuns m’aviá fach badar de me forçar a montar tant naut :

 

Traucar sus lu pont qu’es daissar un temps la rota oficiala, per la mielh retrobar a Avalhas Lemosinas, le tornar pardre d’aici Sent German :

Far de la becana quò vai un pauc, 70 km sos lu solelh, quò vai vista beucòp, sei pas coror profesionau per iò endurar. Prene ‘n’ ecorchiera, que monta, per tost ‘ribar chas me.

I a daus chamins un pauc pertot dins lu país, beleu pas tots d’una qualitat pro bona per ne’n far una velorota, e pertant. Viatjar entau qu’es un grand plaser, aquò perserva los cantons, la cultura, se’n obludar que qu’es economique, tant per lu cicliste que per lu canton. Un permenor coma me, qu’aime son pitit confòrt se paia ‘na chambra, emai eu siguesse un minja raiça, fau minjar, beure.

Tant zò dire una vetz de mai, far de la bicicleta qu’es pas estre esportiu, i a pas mestier de se deguisar ne’n coror e far la reclama per daus minja-mardas, i a pas besunh de se drogar o sabe que.

Interciutats interceptats

Un pitit bilhet, un bilheton adonc, per dire que ier mandin, ‘quò se parlet de Sent Junian dins lu pòste, pas per parlar de la vila ne’n ela-mesma, non, per parlar dau tren.

Emai i aguesse pas, oficialadament, de planh per far barrar las p’itas linhas de tren coma ò diguet lu regent grand de la compania, i a mai d’unas linhas que son au reirlutz de lur vita. Desempuei dietz ans, ‘na trentena de linhas fugueten barradas.

Dau còp, coma ‘quò se parlava de tren, sabetz que liats au motor charchador i a daus gasteus per servar ‘na traça de vos gòsts, las vòstras enveias e tot los endrechs qu’atz fusinats sus la tiala. Tot aquò faguet que chas Io-Tube, un daus fenestrons me perpauset de gaitar un filmonet sus las reclamas de la compania dau tren. Forçament, un jorn de plueia, podetz far monstra un pauc de curiositat, e, apres còp, trobar lu filmonet agradiu. Vos lu daisse avieisar :

Aprofeiche d’un liam per tornar balhar los dos de mos viatges per becana lu long dau Turlu… de la linha ; LemòtgesSt Junian es dins ‘queu-quí (>lm), EsgolemesSt Junian dins ‘queu-laï (>lm).

Ne’n mai d’aquò, quauqu’un dins lu pòste parlet d’un tren-tram, veiquí mon bilhet ente parlí d’un progier per Lemòtges (>fr). De segur, aquò costa mens, e ne’n fai mens veire qu’un tren ipersonique, adonc, degun per portar de talas eideias.

Torne balhar lu liam dau ciber-caier (>fr) dau O.Razemon, que per las eideias de transpòrts, qu’es pas lu pus colhon.

3000 e 500 au 15 de mai

Qu’es aüei, lu 15 de mai, lu jorn dau despassament per la França, per l’Union Europèena tota, qu’eriá lu 10.

De segur, vòle pas m’ostar lu meu bocin de responsabilitat dins ‘quel afar. Sem dins la pertida dau monde a la vetz la mai richa e, de la mesma vetz la que despend lu mai dau restant. Sens los nòstres 4 a 6 esclaus energetiques, sem ren, o quitament pus res.

Sei pas fiar de iò dire entau.

Far la sóa part

Las responsabilitats van per tres :

– la personala, la sus laquala chascun⋅a pòt, e deu jugar, per comptar, e far baissar, son compte dins la poluci’ globala ;

– la dau grop (familha, comunautat, canton…), la per laquala deven estre servats los esquipaments colectius, servats, o farjats. Aquò deu estre ‘na perocupaci’ generala de laissar ‘na p’ita pertida de son individualitat per sauvar lu grop ;

– la politica. I a pas mestier d’i eschapar. O n’autres ven subir los manques apres ‘ribar, probablament sos lu jug d’un « poder fòrt » (per pas dire faissiste), o b’estot, perque an d’enquera queraque 10 ans davant nautres, fasem la chausida de ‘restar e de chamjar, qu’es de dire « ‘na piada de costat ».

Tant iò dire, que quò siguesse dins l’Euròpa o sus la Terra Granda, i dau monde que van dever far mai d’esfòrç que d’autres. Son pas los mens aisats que prenen 10 còps l’annada l’avion, qu’an dos 4×4, daus escrans dins totas las chambras de la meijon…

Vòle pas passar per balhar ‘quí lu programe d’una descreissança desirabla, mas… son las pensadas que me vengetem a l’esperit quante faguí lu chamin de « bicitrabalh » ‘queu mandin.

Mai que tot que aüei, sabiá que passava lu cap dau 3000km mai Jan d’Auvernha (>lm).

Res de mai que çò que se fai de costuma per lu, o la, que son trabalh se troba a mai de 10km de chas se. I a màs, que apres ‘ver passat beucòp de temps per preparar lu PDU (>fr-mon caier becana), pòde totjorn pas de desfar de la testa d’una tipessa quante mai d’un cicliste balhet son quilometratge per l’an. Ela badava ad en tirar una tant lonja coma ò sera Leira sens aiga quel estiu.

Adonc, 3000km mai Jan d’Auvernha aüei, l’enchaison per me de persentar BluaMarko — qu’es de l’esperanto — que ven de ‘chabar sos prumiers 500 km, se.

‘Na becana novanciana

Ò sabe, novanciana eissista pas coma mòt, e pertant.

I a que, mesma quante faguí mon prumier 200 (>lm), mesma l’estiu per me permenar dins Lemòtge  o dins St Junian (>lm), lu cadre dau T100 (>fr) eriá felat. Belament felat, coma me montat dessus, aquò fasia dos felats de bana.

Per bicicletar 25 km per jorn, res de greu. I a mai qu’aime me permenar mai ‘na becana, veiquí perque ‘chaptí lu Jan.

La gent chas Cyclable (>fr) erián per me chamjar lu cadre maugrat los mai de 30000 km ne’n 5 ans, que la garantia eriá d’enquera bona. Mas, en defòra dau cadre, i a la roda de plejada, afe, velada, i a quò-d’aquí, quò-d’alai, adonc damandí se qu’eriá possible de ne’n pas tornar far una randonosa, mas una bicicleta vilauda.

Per aquò, i a un cadre nuòu, la forcha e la roda de davant mai la dinamò. Per la roda de darrier, ‘chaptí una roda mai un pinhon integrat, un pinhon esquipat d’un fren que marcha quante pedalam davant-darrier. Ai dostat lu pòrta-bagatge, chamjat los garda-gaulhas…

A la desbuta, toschar la besta es pas esta aisat, mas aura, ‘quò vai. I a que de ben sonjar a pedalar ne’n arrier per se ‘restar.

Son dos modeles de chas VSF-Fahrradmanufaktur (>fr), lu fabricant dau T100, que me balheten lu gòst.

  • « Simplicity » mai sas 8 vitessas, son retrò-pedalatge, sa pareissança « espurada ».

  • « Journal », un pauc parrier per la technica, mas ‘na pareissança « coma avant »

Las doas becanas son de trobar dins ‘queu liam (>de)

E veiquí la bestiòleta apres jugar lu long dau ralh dau tren aerian.

 

I a d’enquera un pauc de trabalh, mas, coma ma becana es pas per estre pausada dins un cuenh, aura, quante Jan fai los 600 km de bicitrabalh la mesada, BluaMarko, maugrat son costat « borgès », fai quitament un 100 de quilomètre per mes.

Un còp de mai, ‘nava obludar

De botar los afars dins las tiretas de l’ordinator me faguet me remembrar de las chausas que jurt’aquí, aviá obludat de ne’n bargassar.

La cliarda de Briguelh

Ne’n fase pas ‘na malautia de las lanternas, mas, ‘quela ‘quí, de cliarda, l’aviá mancada l’estiu passat. E puei, per ‘na vetz que n’autres am un quauquares que los autres an pas, vau pas me privar de levar un pauc lu nas.

Adonc, veiquí la de Briguelh :

Sus las cliardas per los mòrts, vos fau tornar au bilhet d’antan per ne’n legir un pauc mai :

Las cliardas per los mòrts — las lanternas daus mòrts per usar d’un gallicisme — son de las pilas de peiras, dau granit. La pila es cavornada e i a biais per montar ‘na lutz a la cima. ‘Quela lutz deviá aidar las armas daus mòrts sus lu chamin. ‘Las son datadas dau segle XII e erián bastidas mai d’una vetz dins los cementeris.

Monteirolet

Monteirolet es un vilatge darrier Briguelh.

Qu’es se lu vertadier contrafòrt dau Massiu Centrau… mas per lu asard de l’istòria, qu’es Briguelh que fuguet fortifiada. Fau dire maitot que fau i montar a Monteirolet 🙂

Pensatz, 368m, per aver montat la cima de l’Arbre mai sos 353m (>lm) — de pas desboirar ne’n « per aver montat a la cima de l’aubre » — qu’eriá un plaser. Un segond plaser fuguet de constatar que maugrat los tuquets, ‘nava quitament tant vista que coma quante vau trabalhar, lu famós « bicitrabalh ». Ne’n parle un pauc aquí, dins la linga dau Tintin (>fr).

Mas, vei-ne’n-quí doas fotografias :

D’enquera mai

Voudriá pas daissar creire que faguí res 3 setmanas de temps, non. Ai escotat França-Bluïa dins lu pòste, una vetz lu JF Vignaud, pichatz aquí lu liam (>òc), e ‘quí (>òc) per lu dimenc passat que lu grandissime Joan Ganhaire ven de far sautar un noveu libre.

Sei apres parlar libre, veiquí pas que dau temps qu’escriviá ‘queu bilhet, recauguí aquela novela :

Lo libe de Monica Sarrasin « chastinhas jos las cendres » es aura acompanhat de la soá versi’ sonora.

  • Trabaretz aquí la pajina per ò ‘chaptar (>òc) directament, mas podetz passar chas lu vòstre librari, emai siguesse frances 🙂

Me fau ‘nar vieisar quandben i a dins mas chaucetas, beleu pro per me ‘chaptar de que legir.