Presents per Nadau

« A lo Nodāū couneitriā sōū endai ! »

Jurtadament, lu temps de las fauchas es passat, lu temps que « Nadau » eriá ‘na filha maitot, qu’es entau, e non pas ronhar sus tot aquò, un bilhet per vos balhar daus liams per ‘chaptar per Nadau de que legir e passar lu temps autrament que davant ‘queu ciber-quasernet o ‘n’ardesa numerica…

Far present d’un libre dins la linga occitana

Per la Nadau, perque pas far present d’un libre dins la linga occitana — que tota las varietats son egalas mas aürosadament i a daus dialectes mai egaus que los autres e que qu’es entau que la linga vai estre sauvada. Que far present d’un libre es totjorn una marca de respiech, qu’es la marca que prenetz pas la persona faça a vos per ‘na colha. Ne’n mai d’aquò, que ‘la ‘guesse aprengut nonmàs « lu francès » o b’etot « lu francès e l’anglès » a l’escòla, atz la possibilitat de gardar lu libre per v’autres, çò que pòt passar per ‘na fauta de gost, segur, mas de dire que quò ven d’una libraria « ne’n linha », « occitana » ne’n mai d’aquò será sufisant per que la persona comprena que :

1 – Atz fach un cadeu d’una granda valor, un cadeu per luquau ela es pas a la nautor.
2 – Setz pas aquí per balhar de l’eime a sos manques.
3 – Beleu que ‘questa persona es pró comuna per far sas perverci’s dins daus endrechs « comuns », daus endrechs que per vendre doas mardas ilhs fan de la propaganda tota la jornada mesma sus París-Inter, mas que vos, atz de la consideraci’ per la festa de la nadau… cf l°1.

—!—

Adonc, beleu que demest vos amics i a dau monde per se pausar daus soschaments sus coma fau dire « las coquinarias » au liech ?

« Conilhs que pelons » dau Pau Quepro e la Emma Quenaian, publiat chas Bidors en Veschos, es lu libre de balhar.

42 pitits poëmas per ne’n parlar, un pauc, beucòp tròp. Qu’es bra’ament tornat esmai quò siguesse luenh de vos balhar l’enveia, sem luenh dau Kāmasūtra — कामसूत्र — mas de las vetz…

XVII

Freta fòrt, fai lusir !
Quo es mas biais de parlar, ‘chaba-te !
Es charjat lo fusilh !
Ten mas, tròp tard, quò l’i es… lava-te…

—!—

Poësia d’enquera, mai « Gresa » dau Felip Angelau. Recuelh que la tonalitat es vertadierament la de las annadas 80. Aquò fai pensat au libre « Triste campagne » dau Charbonneau, aquí (>lm) aquí (>fr) e aquí chas l’esditor (>fr) o au ciber-caïer « Absence » que vei-ne’n-quí lu liam (>fr).
Beaucòp de languissament dins un monde apres s’achabar.

—!—

Languissament totjorn mai lu cede dau Jan dau Melhau « La Velhada ».

V-òc-es, entende la p’ita votz dins vòstre cerveu, la votz apres dire « passat ‘na serada coma Melhau, i a de las chausas mai plasentas dins la vita », e qu’es pas faus.
Mas, mas, mas per mamesar un pauc, eu ne’n dich de las chausas sus lu monde, lu Jan, de segur eu ne’n conta lu tipe faça a sa caissa voida per aura, de las chausas sus lu monde passat, sus sa vita, tot darnier qu’eu es dins ‘queu vilatge vide.
Mesfiatz v’autres, qu’es pas un teiste per vos rendre aürós, mas degun fai de las chausas entau en defòra dau Melhau.

—!—

Aquò, qu’eriá per vos parlar de mos darniers ‘chaptadís dins la linga.
Per cas que setz interessatz per d’autre libres, i a ‘na tireta aquí (>lm), lu caïer de la Mela (>òc), una autritz en ela-mesma, e la rubrica sus Jornalet (>òc) per eisemple.

Per ‘chaptar « en linha », ujan passí per :


mas i a los de :


o d’enquera :

E de segur, i a d’enquera de las librarias independantas chas lasqualas podetz comandar…

Fin de la Masca & la pluma, per 2017, i a lu concors de novelas dau Lector dau Val (>òc-fr) lu dau Bornat, lu de la virada

E perque l’escrich ?

Voldriái vos far partejar una pichona reflexion sus la granda dificultat de parlar occitan, o d’autras lengas minoradas, en public, amai quora aqueste public la pòt comprene, almens d’un biais aproximatiu. Aquò per ièu es un problema de legitimitat de l’usatge de la lenga dins l’expression orala la mai normala, disèm lo de la convèrsa, alara que l’usatge nòble, elevat de l’escrich e en particulièr de la literatura, e tanben de son oralizacion dins la lectura, demora legitime, quora lo simple parlat l’es pas mai.

Verd Paradís – Max Roqueta

Qu’es pas mon prumier libre dau grand Rouquette, perque qu’es queraque segur qu’eu ne’n es daus grands de la literatura, o « letradura nòstra » per far l’occitan⋅x. Mas, deve iò dire maitot, estranhament, « Tota la sabla de la mar » (>lm) me plaget ben mielhs que tots quilhs pitits racontes, e aquò es pas dich dins un esperit de contradicci’.

La persentaci’, dins la linga dau Rabelais, dau darnier de cuberta, persenta pertant lu libre coma ‘na pòrta d’intrada, apres la legida, ‘na tala afirmaci’ me fai un pauc paur. Aürosadament, l’apres dire dau Philippe Gardy, en francès s’etot, balha un pauc de raiças a l’afirmaci’.

E jurtament, lu perpaus de l’apres dire part de « l’Autbòi de nèu », un conte que ne’n estudieí un bocin lu temps daus cors d’occitan oficiau. Aura, coneisse la fin d’aquela miraudia d’istòria.

Per me la jugar, qu’es l’istòria que me permetet de far barrar sa boitia ad un complotiste-esoterique, que tot son monde passa per lu taiji quan – 太極拳 *, las vibromaci’s dau monde** e l’ernergisaci de las consciencas***.

Eriam a tener una taula au salon biò-biò, que vei-lu-quí apres me parlar de sas nevròsas. Apres lu regime Okinawa – 沖縄県, pueis minja-raiça, minja-raiça sens los uòus e lu lach, eu ‘riba au « crut », dins son alimentaci’, beleu avant de passar a la lum****. Dins lu domaine de son « espiritualitat », apres lu taiji quan, los 15 Toltèques o los 5 dau Tibet, vei-lu-quí mai los 3 Maasaï… Forçament, li dissí que non pas cumular las metòdas, fau ne’n servar una e la segre, qu’un tau besonh « de remedís » ‘cata beleu un malandra pus prigond. Apres, sei pas medecin, nonmàs un estre de rason.

E lu Roqueta dins aquò ? Parlí au desboirat de la testa, au Jan-L’eissabanit, dau pòder daus mòts per far sautar lu diable, lu de la musica per lu far dançar. Dau biais de viure una realitat o de sonjar la viure nonmàs una minuta perque i a que la mòrt que permes de destriar lu reau dau raibe. Qu’es un pauc la tematica dau conte « l’Autbòi de nèu ».

De segur i a d’autres contes fòrts interessants dins lu libre, pense à los sus la chaça, emai ne’n fusse pas, mas fuguí pas transportat tant coma dins la legida de « Tota la sabla… ».

Mas coma per l’autor« Tota pèira del camin nos èra una ventura. Tota figuièra salvatja nos èra ostal, carri o vaissèl », vos assoate que tots los mòts d’un tau libre siguessen lu resson de nòstra presença au monde. Vos daisse meditar sus los sens d’aquela fin de bilhet.

Que lu lexic vos semblesse malaisat, i a un site per balhar de las erplicaci’s (>òc)

_____

* ne’n se mesma, lu taiji quan es beleu una bona chausa, qu’es la spriritualituda alentorn que me fai m’esjacinar.
** ai coma teoria que li fau chamjar las pilas… v-òc-es, surtisse.
*** podetz ne’n veire un eisemplarí d’aqueu genre de tipe dins los comentarís dau Jornalet (>òcat)
**** sus iò-tube, lu gurū dau crut es un vertadier malaute e ten daus perpaus completament colhons dins lu genre « un braç, quò torna frutjar, te fau i creire », sens obludar qu’eu aima ben lu monde d’eistrema-drecha. Dins los gurū de la lumira, n’i a un que se faguet trapar aus USA dins un minja-marda. Lu tipe eispliguet que s’eriá purifiat avant, adonc, qu’eriá pas mau de minjar dau « solide » quante l’enchaison se persentava, minjar de la marda li fasiá res. I a maitot una tipessa que daus medecins digueten « n’autres vam vos testar e ‘nam vos balhar minjar mas de la lum ». Boes, dos jorns apres, manqueten la trobar crebada.

_____

Per ne’n chabar sus la « repersentaci’ » dau monde daus biò-biòs, vau balhar 3 eisemples :

Lu prumier es una amija, minja-raiça integrista, que la malaudia de son pair faguet eisir una malaudia de peu. Pòde comprenher l’usatge d’una podra de Senta-Clara, una vetz, dos còps, mas quante a la fin de la setmana, qu’es d’enquera aquí, quante lu problemí es estat identifiar (e fau pas surtir de St Cyr per iò trobar, e sens estre catolique, crese « aus vertuts dau perdon »), fau beleu autra chausa que de l’aiga benasida de bana ad un pitit-preja-diu-dins-los-ciaus… Mas, non, los medecins son daus charlatants, « sabe » mielhs que non pas ilhs, sens estre medecins, e los ‘poticaires son daus poluors… afe, au jorn d’auei, apres un darnier remedís de Sta Rita, la de las causas deseperadas, ‘la es a l’opitau per una setmana.

Le second, qu’es un amic, sus luquau ven pertant de ne’n tombar una sus laquala tornarai dins un autre bilhet, que justament, se pausava de las questions sus la malaudia de nòstra amija, dau stile « comprene pas, ‘la minja ben, pas de charna, dau biò, ‘la fai ‘tenci’ e coma ‘quò se fai qu’una tala malaudia poguesse li davalar dessus ».

Coma dire, fau frutjar un pauc non ? La pensada magica regenta pas lu monde, sauv m’embolhar, per esemple, quauques 30 % daus cancers dau fetge blanc son chas de la gent que fuman pas. Degun embosenet nòstra amija e coma iò diguet un tipe un jorn, crese qu’eu se ‘pela Siddharta Gautama, son chafre deu estre quauquares coma lu Desvelhat o l’Eivelhat, sabe pus, afe, veiquí la 4 grandas vertats dau monde :

  • La dolor pòt pas estre eschivada mas la sufrança pòt iò estre, e d’aquí, veiquí la prumièra vertat « sem dins un monde clafit de sufrança ».
  • – Seconda vertat « la sufrança a un punt prumier, ‘n’origina ».
  • – Quò nos mena a la tresema vertat « la fin de la sufrança passa per lu bandissament de sas causas ».
  • – E per ‘chabar, quatresma vertat « i a un chamin per iò far. »

D’enquera ‘na vetz, vòle pas contar sa vita aquí, mas, beleu, damandar dire « perdon » poriá tornar ‘quilhar de’n pè lu cerveu e lu preparar d’aidar lu còrs per se garir.

Pitit 3, lu bradassat daus Chakra – चक्र que li parlí dau « Verd paradís ». « Beleu, mas qu’es un libre ne’n occitan… » « I a una virada qu’eissista… » « Los de China me parlan mielhs… ».

Coma dire, a la vuda de ta repersentaci’ dau monde, de tas nevrosas, te fau beleu ‘restar de charchar e charchar per jamai trobar. Fau beleu legir un libre coma « psicanalisa daus contes de fada ». « A ‘quò non, sei contre los contes de fada, son màs de las istòrias ! » « E los chakra, ente son-t-ilhs ‘na vetz los budeus duberts ? »

Aprofeití de ‘quela conversaci’ tant passionanta per li dire que lu prumier mestre zen dau monde eriá occitan, avant mesma que lu zen fuguesse trobat tant son fòrts los occitans. Quò le faguet quitament pas sosrire. Pertant, lu libre es dins la doas lingas :

Farai un vers de dreit nien :
Non er de mi ni d’autra gen,
Non er d’amor ni de joven,
Ni de ren au,
Qu’enans fo trobatz en dormen
Sus un chivau.

Je fais un chant de pur néant :
Il n’est de moi ni de nul autre,
Il n’est d’amour ni de jeunesse,
Ni de rien d’autre,
Puisqu’il fut trouvé en dormant
Sur un cheval.

Tirat de « Le néant et la joie – Chanson de Guillaume d’Aquitaine » de la Katy Bernard.

Forçadament, coma las sectas e los mediàs ne’n parlan pas, quò deu pas eissistar un tau libre. Fondamentalament per de la gent entau « am tot perdut ne’n Euròpa, per iò tornar trobar fau « charchar » chas los « indigènes » ». Lu tipe eisplica las chausas per lu niveu vibratoire, quante eu es bon, ‘quò vai, autrament qu’es desboirar. A la vuda de l’energia que lu tipe desvelopa per s’embrenar la vita, me songe qu’eu es dins los niveus bas desempuei los quauques dietz ans que lu coneisse.

E darnier eisemple, laidonc lu 4eme sus los 3 promes. I a gaire encontrí una filha « que charcha a rinjar sa vita ». Sabe pas perque ‘la venguet me veire me°, afe, qu’es entau, una vetz que setz lu Budhā dau Lemosin, e conegut entau, fau assumar.

Li trobí una p’ita mina « pertant sei ne’n plena fòrma desempuei que fase una monò-dieta raiça-iranja. »

Me avia pas compres que l’eriá en bona santada, afe, una setmana apres, quante ela me tornet mas manga (‘questa-quí e ‘quela-quí)(>lm), ela aviá desjà chamjat de regime « aura, mai ma mair, fasem una cura de jus-verd. Me sente benaisa ». Ma responsa fuguet « se tu iò dises ».

Dins nòstra conversaci’, l’espicanaliste lemosin au pitit det levat eimaginet que ‘la fuguesse lesbianna.

A la desbuta « non, sei apres daissar lu catolisisme per far la pagana ».

Adonc, parletem de la Marcela Delpastre e mai-que-tot daus libres, los nòstres aus lemosin-a-s de Libres, sus « las erbas » e « los ‘limauds » e forçament dau Melhau.

« Non, me, fase pas una charcha intelectuala de las chausas, ai vut « Kiki la p’ita sortièra » e voguí far parrier ! » « Mas, mas, mas, as mai de 30 ans ! Emai aimasse Totoro, Ame & Yuki o b’etot la Miyori, fase la part de las chausas dintra ‘n’obra de l’eimaginaci’ e la vita… E Le Quattro Volte (>lm), de que que tu ne’n pens… » « Sei dins ‘na charcha espirituala ».

Fin finalament, li balhí l’adreiça de l’associaci’ locala daus conductritz de camionetas perdon daus LGBTTIHQ mai AZERTY, e li soatí, mentalament, de copar le fiu de l’embonilh mai sa mair, de se prener per la man e que d’un còp ela vai pardre 20 kg. Li fau ‘restar de pinturlurar sa marda de fachilarias o sabe tròp de que per se toschar un bon còp e pòder viure, libra.

_____

° dins l’absolu, deve iò saber, mas los afars de mon subconcient, sabetz, osí jamai me’n dubrir ad un specialiste de la paròla, adonc, subisse ma destinat. Qu’es entau e pas autrament.

Un bilhet dau ‘vendres speciau

Un bilhet dau ‘vendres speciau, lu bilhet, pas lu ‘vendres, EDR ! Per ‘na vetz, pas de torna-zi-ò-postar automatique, non, daus liams, daus liams, daus liams, màs daus liams.

De’n prumier, Melhau :

APPEL DU 5 JUIN

La Révolution, en créant les départements sur des appellations purement géographiques, avait voulu détruire tout ce qui rappelait l’Ancien régime, que des anciennes provinces ne demeurât pas même le nom, que les peuples de France en perdissent toute identité.

Il s’agissait de créer l’homme nouveau, le citoyen désincarné, hors toute communauté autre que nationale, tout seul face à l’État.

Un siècle plus tard, l’école de la République fit la guerre aux langues et cultures des peuples de France, leur fit honte de ce qu’ils étaient, vida les campagnes de ce qu’elle pensait être leurs meilleurs éléments pour en faire les serviteurs zélés de l’État ou du capitalisme national.

Le Limousin, avec sa langue, mourait tout doucement…

En segond, ‘na petici’ :

Le Limousin est occitan et doit le rester.

La Coordination Occitane du Limousin exprime sa vive inquiétude au sujet du rattachement de la région Limousin à l’ensemble Poitou-Charentes et Centre.

La région Limousin constituait en effet un ensemble relativement cohérent d’un point de vue géographique, paysager, culturel, agricole et économique. Elle sera désormais arrachée à l’ensemble occitan, qui contribuait fortement à lui conférer son unité et son identité culturelle.

_____

God save l’occitan, sus lu caier dau Jacme

____

Un reportatge sus la rota de la seda. L’um me prometet ‘na revirada dins la linga, me songe que mai n’autres serem nombrós a far daus encorajatments, mai ‘quò rendrá aisat l’eispression occitana dins los ciberquasernets :

L’action se passe dans la vallée de Fergana, au sud-est de l’Ouzbékistan, au nord de l’Afghanistan.
A Margilan, une manufacture qui travaille la soie de façon traditionnelle.
Les chinois auraient, très tôt,  introduit les techniques du travail de la soie dans la vallée de Fergana, en échange de chevaux rapides et endurants qu’ils convoitaient.

  • Apres ‘ver « mis la pression » 🙂 coma disen los francofònes, veiquí lu liam

____

Deman, es la festa dau bruch, adonc un filmonet mai ‘na chantosa fòrça genta que me pense l’aver descuberta sus ‘queu cibercaier

-!-

E perque sei pas un monstre, daus pitits margauds :

-!-

De que legir l’estiu mai « Le Pas de côté »

pasdecote2L’autre jorn me permenava, tot lu long dau… Perdon, l’autre jorn, l’associaci’ per la descreissança (>fr) que fará jòia ‘viá per invitat las edici’s « Le Pas de côté », aquò per los far se presentar, persentar lur trabalh mai los obratges publiats.

Vau pas aquí tornar far lu filme de l’encontra, tornar parlar de la vita daus libraris que sembla de mai-en-mai a la de la cagolha que minja lu chaul, l’aubergista la moneda dau fòu, pus que tot desempuei la ‘ribada de las lisosas electronicas.

‘Vant los libres de la meijon d’edici’, parletem d’obratge que portan l’eidèia de la descreissança o la de la simplicitat volontaira, per eisemple de ‘quilhs-quí :

Émile Verhaeren : « les Campagnes hallucinées » (1893) & « les Villes tentaculaires » (1895) :

[…] E aura, ente erián las meijons clarsemadas
Mai los vargiers e los aubres ‘bilhats d’aur,
S’aperçaup, luenh-luenh, dau sud au nòrd,
La gigantassa negrositat dau cairat de las fabricas.
Coma ‘na bestia granda e sornauda
Que, darrier ‘na paret, vonvona,
A fòrça de far, s’auv la ronflada
De la chaudièra, de la mòla viranta ;
La sola brundís coma apres levar,
Lu trabalh bulhís1 coma raubat,
L’esgot charreia ‘na gaulhada
Vers la ribiera qu’eu chaulha ;
‘Na pietat d’aubres vifs escorchats
Se torcina mai las convurci’s de lurs braçs,
Ne’n veirina dau buesc pròpche ;
L’ortruja minja los airaus e los codercs2,
Mai los fumariers, totjorn mai naut, de resta
– Ciments òlios, boiradís de puriduras –
Lu long daus fossats ancians, de las berjas sornas
Lu ser, eslevan un monument de marda. […]

N’autres parletem de la poësia dau Victor Gelu, la dau libre « Poèta dau pòple marselhès – Cançons provençalas »3, que quauques teistes publiats pausan de las questi’s sus l’eidèia de modernitat. E faguetem de mesma per l’òbra dau Jan dau Melhau, particulierament de la « Letra au darrier pacan dau Lemosin si non es desja mòrt »4.

La mesma setmana, coma ‘viam convidats la Irena Pereira (>lm) per sa contribuci’ au libre : « L’anti-productivisme, un défi pour la gauche ? », ne’n parletem un còp de mai. ‘Queu libre ubra de que soschar per tot ‘quò qu’es a la gaucha de la gaucha, es de dire, quò que se troba sens grand mau a la man mança dau Perti Societaliste. La descreissança pren sa p’ita part dins ‘quela definici’ de l’esquera.

Dins lu titre d’aqueu bilhet, ‘quò se parla dau « Pas de côté ». Parle desjà d’un de lurs libres aquí (>lm), vei-ne’n-quí d’autres :

Pierre Thiesset & Quentin Thomasset, los fondators de la meijon, revireten, ne’n frances, « The Value of Voluntary Simplicity », « La valeur de la simplicité volontaire », dau Richard B. Gregg. L’autor (1885-1974) es un diciple dau Gandhi. Lu libre es un chap-d’òbra. Lu libre, o beleu libreton de per la soá talha, fai las responsas aus dietz questi’s las mai pausadas quante nos retrobem darrier ‘na taula. Lu teiste es estat escrich ne’n 1936 e parla, desjà, de l’intrada de la modernitat, de l’intrusi’ de la tecnologia dins la vita de tots los jorns, aquela tecnologia persentada coma la sauvosa de l’umanitat, ‘questa tecnologia presentada coma la granda liberatritz dau temps que ‘resta jamai de fugir, fugir :

[…]Quante fase instalar un telefone chas me, crese qu’eu me fará far l’economia dau temps mai de l’energia d’anar far lu merchat tots los jorns, d’anar chas la gent per lu pus pitit rensinhament o la pus p’ita comissi’. Es verai que me’n serve entau, mas, còp-sec, lu nombre de mos amics augmenta, e mon temps pervisisionat per res far se troba usat dins los còps de fius que recaube, o per eisemple, dins los rendez-vos que prenguí mai mon telefone. […]

Tres libres dau Tolstoï son tot parrier esditats, « Aux travailleurs »5, « Que faire ? » et « L’esclavage moderne ».

Setz pas sens saber que sei pas letrat, mas dins lu pauc d’instrucci’ que recauguí dau temps de mon passatge dins l’educaci’ nacionala6 , me songe qu’auriá fach la legida dau Tolstoï avant, ne’n auriá pas tant contadas, de connarias.

Mesfietz, fau tornar metre los teistes dins lurs contextes de linga, de país, aquò per eschivar de tot desboirar.

Tirat de « L’esclavatge moderne » (1900) :

[…] La gent disen que mai los governaments, van s’eissubir las grandas òbras socialas, los estalissaments per l’instrucci’ o l’educaci’ que son d’utilitat publica.

Mas, perque far de talas supausici’s ? Perque sonjar que, privat de governament, los òmes, per lu lur interest, saurián pas rinjar la societat tant belament coma ‘quò es fach aüei per los regents. […]

Tirat de « Ente es la surtida » (1900) :

[…] Dins tots los governaments actuaus, i a ‘n’armada de fonccionaris liats per lu chamin de far, los telegrafes o b’etot los telefones, i a de las fabricas, de las preisons mai totas las trobalhas modernas : fotografia, sistema antroprò-metrique ; i a de las podras per tot far petar, daus conons, daus fusilhs, de las armas per tuar d’una faiçon mai que mai perfeccionada, e còp-sec, dès que quauquares de noveu eisit, saban lu manhar a lur mòda per se gardar. I a ‘n’organisaci’ per espiar, lu clarjat coma los sabants venduts, los pintres, la premsa, e principaladament, i a dins tots governament beucòp d’oficiers clafits de patriotisme, ‘ribats viciós par la causa de la moneda, l’ipnotisme, e daus miliers d’eifants de 21 ans, fòrts fisicament mas sens p’una moralitat, daus sodarts, tropelada d’òmes esbestits per la disciplina e prests per far lu crimí que comandará lurs chaps. […]

Per ne’n ‘chabat mai ‘queu bilhet, un darnier libre sus « los bienfachs de la velocipedia ». Lu libre que son titre per los francofones es « Les bienfaits de la vélocipédie », es ‘n’amassada d’article de premsa, de corriers, que tots qua’iment son de la darniera meitat dau sègle XIX. Escrichs per los especialistes d’aqueu temps, medecins, professors, velocipedistes, o velocewomen, quauquavetz per de la gent que van d’a pè contra los velocipedards. ‘Quilhs bilhets son classats dins de las grandas tiretas, quò que permes ‘na legida « tematica » de la chausa. Aüei, per mai d’uns, son despassats, de segur, mai dau mesma biais, son ‘n’invita per far ‘tensi’ quante fasem, n’autre/a/s militant-a-s lu test de Draculà ad una noveutat :

[…] Fresole de pensar au meschaënt e risible iatus qu’aquela chausa que se pòt sonjar vai far per l’istòria de la pensada umana. Vese d’aquí la producci’ intelectuala ‘restada per d’annadas, un sègle beleu, baptisat per la posteritat lu sègle dau Ciclisme, e per tot aqueu temps clafít de biclicleta e son evoluci’, lu Larousse apres ‘ribar rendut a pausar ne’n plaça de las nòstras glorias nacionalas quauquares que semblará quò d’aquí :

Théophile Hugo, eisit ne’n 1902 (‘queu sègle ‘viá dos ans), mai que mai conegut cicliste de França ; ganhet ne’n 1920 per 7 secondas 1/8 contra lu comte Wilhelm de Bismark, un alemand, lu temps daus mile kilometres…

Anselm Pasteur, nascut ne’n 1906, velocipediste celebre, chafrat lu rei dau peneu, conegut per sas recharchas sus lu cròbe dau caochòuc, etc.

Anatole-Félix Faure, nasquet ne’n 1904, ilustre cicliste francès, regent de la respublica internacionala daus cicles, etc. […]

Segur, i a d’autres passatges de citar, tallament mai de cent apres, las chausas son desparrièras. Dins lu libre, aprenem per eisemple que per se desfendre, los ciclistes damandavan de poder usar d’un pistolat, o d’enquera que ne’n faça ad un chin que vòu usar de las dents, fau tustar lu maistre.

Dins lu libre, vesem maitot que la bicicleta fuguet per las femnas n’enchaison de se tirar de la tutela daus òmes, de’n prumier perque ‘quò lur fasiá pausar lu corset, e de’n second, la bicicleta oblijava de portar de las malinas d’òme, es de dire, un pantalon.

Dins lu libre, vesem maitot dins lu vovabulari usat, lu benaise de la diversitat. L’estaracademia francesa (>fr) gorvenava pas coma aüei la linga francesa e i a ‘na vertadièra libertat dins los mòts. Dire que quauques uns volen far parrier chas nos, coma disen los~las occitan-a-s « quina vergonha ».

  • ‘Quilhs libres, monolinga, son de comandar chas vòstre librari, coma los autres, mas, mesfiatz v’autres daus comentaris coma « p’ita meijon », « son daus gauchistes », « i aguet pas de propaganda per ‘quò a la televicon, d’ente vos ven aquela eidèia de los legir », podetz tot parrier los comandar directament chas l’editor : Le Pas de côté – 27, rue Riparia – 18100 Vierzon –  02 36 55 51 51

Que la legida vos siàia bona e chaud lu solelh.

  • Lecteur-trice-s francofones, pardon, francophones, une adaptation de ce billet va être publiée à la mi juillet sur le site de l’ADC45 (>fr)

_____
1) Es un verbe dau treseme grope, iò sabe, afe, es entau dich dins lu libre de las conjugasons, mas, lu conjugue coma un dau segond, per far chiar, charchetz pas, màs per far chiar los normaupates*.
2) « L’ortie épuise au cœur les sablons et les oches », la revirada es estada facha per jaspir la cultura lemosina. « oche » : ‘na terra que se pòt laurar, clauturada de plais o de fossats.
3) Lu libre mai un cede es de comandar chas : Ostau dau País Marselhés – 5, carriera dei Tres Magis – 13001 Marselha –  04 91 42 41 14
4) Coma ‘quilhs libres son jamai chas los libraris, vau mielhs passar directament per la meijon d’edici’ : Edicions dau chamin de Sent Jaume – Roier – 87380 Meusac –  05 55 09 96 61
5) Las trabalhosas, elas, ne’n mai d’estre dins las fabricas erián de’n pè dins las cosinas, quò que changet gaire.
6) N’autres ne’n sem be malaürós 🙂

* un, o una, normaupate-a es ‘na persona que fai arrosar tots los jorns l’erba davant chas se mai de l’aiga que se pòt beure, eu ‘rosa per mielhs la talhar ras coma sus la testa d’un sodard la dimenjada ‘ribada.

‘N’annada desjà, coma un torna-z-i

Un an jà que Nireblog© viret sa ciber-‘gulha dins l’espaci virtuau e que nos fauguet dubrir ‘na tireta chas WordPress©.

Oooooóo, migretz pas, i a gaire de chausas que changeten, segur. Escrire un cibercaier dins la linga lemosina es ‘n’assèsa 0. Es ‘na fòrça granda per l’esperit ; lu còrs segrá be.

‘N’annada es enquera ‘na vetz un bilhet sus Melhau. V-òc-es, lu Melhau de « Ma Lenga ». Dirai res de pus que lu BC sus lu siti dau JPC, picatz aquí (@fr), res de pus perquè sei pas tant bon per dire de las chausas, res de pus sauv que, esmai quò-siguesse pas per lu plaser de pigolhar la gent, jamai aürós que sei totjorn, res de pus sauv que me songe que, dins ‘queu libreton daus bons sus son chamin de vita militanta dins la linga, que lu Melhau obluda los e las « qu’aurián-poguts~povián~pòdan ‘chaptar » sas òbras.

Vaquetz coma me dins la chaminada de mon enfança lemosina, vaquetz per aver de las erplicaci’s ( o b’etot, ‘natz sus lu cibercaier dau JPC perque compte i jaspir ‘queu bocin de teiste, d’aici la marca de fin).

Mos pairs son tots de la gent de cultura meitat paisana que meitadièra, meitat pacana que farmièra, l’ai desjà ‘gut dich aquí. Las raiças de l’aubre de la familha son aigadas tant per Charanta que Viena, dins ‘queu eissart dintra doas ribièras, eu eisisset sus ‘na rebomba pro nauta per que las soás branchas brochan los ciaus lemosins, per daissar sas fuelhas « girinar » la linga, francha dins daus « ā » tant long d’aici la luna per los uns, dins los « è » que durarán tant coma las feiras a Chabanès 1 per los autres.

De la gent « paubres » de moneda, màs riches d’una cultura de la terra, paisana per iò dire tot emb-d-una. Chascun, après la guerra, la darnièra avant l’autra, poguet pas continuar de « far lu paisan ». Es entau, d’autras necessitats, coma la modernisaci’, sauteten, pas totas solas, segur, màs far autrament que la propaganda d’Estat es pas permis per tots. Fau ne’n ‘ver l’eidèia, la pòder farjar. ‘Quela gent se son civilisats jurtà ‘chaptar ‘na televicon, après lu refrigerator, la veitura…

Segur, la televicon parlava francès, màs sus los chierons dins ‘na còrt, sus lu banc dins l’airau, las seradas tornavan balhar la linga sa plaça, emai ‘la fuguesse bandit dins la meijon dau temps que lu cachaniu quitesse lu collegi, aquò per pas lu traumatisar, l’estiu, la tornava lu temps de la velhada, e aquò quò comptava pas, qu’eriá a gratis.

Golhasson, eriá chas mos pairs, mas grandas, e segur, quauquavetz lu Melhau passava dins lu pòste. Pas tots los sers nimai, màs eu passava, tant coma lu Panazô 2.

Me sosvene que mos pairs l’aimavan be lu Panazô, eu parlava de chausas simplas, plasentas. Beleu ‘queu jugava una figura impausada sens iò voler, o beleu sens iò saber, la dau tipe que ne’n compta una per far rire lu bra’e monde darrier lu fenestron de lum, las chausas seriosas s’assabentavan dins la linga francesa. E mai d’una vetz, après los juecs de 20o00, lu pair P. o la mair M., ne’n contava una ‘tot, coma lu Panazô, beleu la legida dins l’Echo (comuniste) dau jorn, o lu Sillon (catolic), beleu la auvida a l’usina, beleu una tirada de « dins lu temps », un temps fòrça present. De memòria, lu tipe, lu pair P. liet sos buòus la darnièra vetz ne’n 1976, l’annada de ma traucaplais 3 ‘trapada per causa d’una varicela e d’aver begut dau vin doç, lu traulhadís coma fau dire. Afè, es passat aura.

Lu Melhau per se, be, qu’eriá pas parrier. Qu’eriá un artiste. Un artiste non pas coma los velhadors que chantavan, jugan, que fiteten ‘na part de ma cultura tras los aubres de nadau d’entrepresas, o d’enquera lu Jan Segurel tras las cassetas. Mos pairs, beleu mai mon pair que ma mair, chantavan, tornavan dire la chançon, quitament quante ‘navam a la mar veire mas sors « à la colo de Royan » ; sabetz que per los lemosins, passat Engoleime, setz quitament ‘ribat a la plaja. O de las vetz, ‘n’autra granda epopeia Segurelesquèsa eriá quante ‘navam a La Reòla, per charchar las asperjas, chas los que fagueten los esgots dins lu vilatge. Parlavan pertant pas lu mesma patues, afè…

Non, Melhau eriá, eu es pas mòrt, setz dins un bilhet de remanbrança, eu eriá un artiste « per los sabants ». Eu eriá mai d’una vetz mocat, per un los braçs escartats, apres s’esjacinar. E los autres d’acertar d’un movament de la testa o d’un « ‘quò es be v’rai », d’un « t’i ses plán ‘trapat », o b’etot quante ‘quò se passava « en directe » davant la tele, un « se ‘vian be trabalhat dins lur jornada, ferian pas tant de manièras ». Es entau, Melhau eriá un sabant, e los sabants, fòra los medecins e d’enquera, fòra los veterinaris perquè sonhar las bestias, elas qu’an pas la parola, es un quauquares de sacrat, los sabants son tots de las colhas. Melhau fasiá paur a la gent de pauc, beleu pas « aus Jan-las-Colhas » 2 dins lu pòste, o aus professors, màs lu pòple daus paisans e de las paisanas, degun pòt sens reclamar entau. Segur, lu Melhau ‘viá tota la legitimitat per iò far, e es ben contat dins son libre, mas beleu iò faguet-eu d’un biais « sabant de tròp » ? Segur tots e totas erián pas entau. ‘Tenci’, parle nonmàs d’un canton, màs, me songe que ‘quela « critica » manca dins li libreton dau Melhau. Dise ‘quò sens voler ‘pulhar de tròp sus la diferença dintra « los sabants » e « los patesants ». ‘Tenci’ tòrne iò dire, es subretot pas contra lu Melhau, me lu permetriá pas. ‘Netz pas imprimar ‘quò per li balhar e ‘queu venguesse me petar la margoleta. Lu dise pas contra la grafia nimai o sabe tròp quela victima eispiatoèra que nos faudriá desconhar d’ente sabe ieu. Es pas ma mòda de far, d’autant mai que sei un faidit, sabe res de mantas istòrias passadas e ‘laidonc, per principí, la barra aquí dessus.

Panazô parlava d’un monde que ‘chabiá4 de paiar sa rota, lu Melhau fasiá paur e la Delpastre eriá desconeguda de mon vilatge d’aici que la moriguesse…

Per pausar lu barradon sus « Melhau vut d’un pitit vilatge pausat au mitan de la linha fonccionariala e dedeesquèsa dintra Charanta e Lemosin », per barrar la cleda d’aqueu vilatge ente frutgissí, per ne’n ‘chabar per una de mas metafòras tot leva nas que sei, me songe que la linga es estat conhada dins ‘na bombona : una bombona bufada dins dau veire espes verd fonçat, una bombona clissada d’un pitit buesc aisat d’esgar. Un jorn torní trobar la bombona, sei pas un manuau màs aidat per quauques uns e quauques unas dins lu vilatge, dins ma familha, sauguí ne pas continuar se far petar lu pitit buec, aürosadament. Las gestas erián d’enquera ‘quí, tiradas d’un beu fons popularí. Per lu veire, aquò fuguet ‘n’autra istòria, ‘la es esbrechada au pissareu, segur aquò geina pauc per i beure, màs, veiquí, sens un saber-far d’especialiste, l’esgar totalament sembla gaira aisat. ‘Laidonc, la bombona de la familha, ‘la es qua’iment entièra, coma una sola besonha pausada chas me. ‘La purís pas, mai-que-mai perquè sabe far ‘tenci au buec tant coma au veire. Màs, sei ‘na brancha mòrta dins l’aubre de la familha, per deman, per passat deman o d’enquera mai passat-passat deman, me damande se faudriá pas mielhs la conhar dins terra e l’esperar veire tornada a la lutz dins 40000 ans coma per las chaunas pinturadas.

0 « ascèse » dins la linga dau Rabelais, « cal benleu escriur « ascèza » pels occitans ».
1 las eisistan pus nonmàs l’eispreci’ qu’es d’enquera viva.
2 non res, vòle pas far ma Lady Cagat, n’i a pro entau sus lu Jornalet, n’atz gaitar la fin dau bilhet (« cagar » qu’es pas dau nòstre registre màs bon, per lu plaser d’un juòc de mòts).
3 pas la darnièra, tant qu’a contar ma vita.
4 « ‘chabava » es de segur mai coma fau, mas la linga parlada es libra…

(marca de fin, la de la pertida jaspida)

‘Queu libre, que siàia un jorn dictator lu fariá legir e aprener « sus la poncha de la linga » per TOT-a-S los-las normaliZators-tritz, tant ‘quilhs de l’estarcademia monoccitana (@òc) que ‘qilhs de la Clò-clò sus palhetas (@òc) o los-las de las subvenci’s (@òc).

‘Queu libre, lu ‘chabí ‘vant d’anar visar un spectacle d’una tropelada « d’amators ». Ujan, jugavan « la demande en mariage » dau Tchékhov. Me prenguí de raibar veire jugar entau lu Debernart.

Un an desjà, la rifanfana d’aqueu bilhet, e qu’es b’etot l’estiu, ‘laidonc, me songe perpausar dès la setmana entranta « ‘n’adaptaci’ personala » d’un libreton que legiguí i a gaire. Dise be « ‘n’adaptaci’ » e non pas ‘na revirada, un pauc coma un fuelheton estivau…