Un còp de mai, ‘nava obludar

De botar los afars dins las tiretas de l’ordinator me faguet me remembrar de las chausas que jurt’aquí, aviá obludat de ne’n bargassar.

La cliarda de Briguelh

Ne’n fase pas ‘na malautia de las lanternas, mas, ‘quela ‘quí, de cliarda, l’aviá mancada l’estiu passat. E puei, per ‘na vetz que n’autres am un quauquares que los autres an pas, vau pas me privar de levar un pauc lu nas.

Adonc, veiquí la de Briguelh :

Sus las cliardas per los mòrts, vos fau tornar au bilhet d’antan per ne’n legir un pauc mai :

Las cliardas per los mòrts — las lanternas daus mòrts per usar d’un gallicisme — son de las pilas de peiras, dau granit. La pila es cavornada e i a biais per montar ‘na lutz a la cima. ‘Quela lutz deviá aidar las armas daus mòrts sus lu chamin. ‘Las son datadas dau segle XII e erián bastidas mai d’una vetz dins los cementeris.

Monteirolet

Monteirolet es un vilatge darrier Briguelh.

Qu’es se lu vertadier contrafòrt dau Massiu Centrau… mas per lu asard de l’istòria, qu’es Briguelh que fuguet fortifiada. Fau dire maitot que fau i montar a Monteirolet 🙂

Pensatz, 368m, per aver montat la cima de l’Arbre mai sos 353m (>lm) — de pas desboirar ne’n « per aver montat a la cima de l’aubre » — qu’eriá un plaser. Un segond plaser fuguet de constatar que maugrat los tuquets, ‘nava quitament tant vista que coma quante vau trabalhar, lu famós « bicitrabalh ». Ne’n parle un pauc aquí, dins la linga dau Tintin (>fr).

Mas, vei-ne’n-quí doas fotografias :

D’enquera mai

Voudriá pas daissar creire que faguí res 3 setmanas de temps, non. Ai escotat França-Bluïa dins lu pòste, una vetz lu JF Vignaud, pichatz aquí lu liam (>òc), e ‘quí (>òc) per lu dimenc passat que lu grandissime Joan Ganhaire ven de far sautar un noveu libre.

Sei apres parlar libre, veiquí pas que dau temps qu’escriviá ‘queu bilhet, recauguí aquela novela :

Lo libe de Monica Sarrasin « chastinhas jos las cendres » es aura acompanhat de la soá versi’ sonora.

  • Trabaretz aquí la pajina per ò ‘chaptar (>òc) directament, mas podetz passar chas lu vòstre librari, emai siguesse frances 🙂

Me fau ‘nar vieisar quandben i a dins mas chaucetas, beleu pro per me ‘chaptar de que legir.

 

L’istòria passa dins l’òc per l’oïl

Quauques nòtas de la prumièra p’ita permanada de l’annada 2019 mais ma becana, l’eideia eriá de prener un bocin de la Scandiberica mai Jan d’Auvernha.

‘Ribar a Esgolesme mai los trens

Vau pas tornar contar aquí totas las miserias que sautan dins la vita de lu que vòu viuvre las sóas eideias « d’ecologia» o de sabe pas ‘quò de « viuvre mielh », de far ‘tenci’ a l’environament dins lu domeni daus desplacaments, o, nonmàs « estre de bana dins çò que pensem e ‘quò que fasem ». Afe, la companhia daus chamins de fer es pas aquí per aidar. Prenguí un super TER e dos tegeves, que l’un eriá clafit daus parigòts qu’anavan dins lu XXI canton de la capitala.

Lu tren eriá l’enchaison per me d’essaiar lu sistemi per crochetar las bicicletas, que fau estre un pauc fòrt per las montar. Ne’n veiquí doas fotografias :

 

E dins ‘quela darniera, quante m’entorní, dins lu pitit tren que fai Sent Junian-Lemòtges ente vesem que la pauta per pendre la becana es doblada dgun ralh, aquò li eschiva de botjar de tròp :

De legir a perpaus de las becanas dins los TERs (>fr-Actu-Vélo) :

On peut saluer comme exemplaire l’effort des Régions Pays de la Loire et Centre-Val-de-Loire pour accompagner les randonneurs à vélo.

Dins los tegeves, la bicicleta eriá pausada quitament coma un chin fai de sa marda :

 

Nòtas de viatge

Carta d’un païs de cagolhas

Veiquí la carta per anar d’Esgoleme a Sent Junian, los punts jaunes son los endrechs fotografiats.

Prumiers kilomètres — Scandiberica

D’aici ant’aquí, per me, rotlar dins Esgolesme ‘viá estat totjorn complicat mai ‘na veitura. Aviá un pauc paur de zò far coma ma bicicleta, e fin finalament, non. De segur i auriá de que dire sus la qualitat de la pista pinturada sus la rota, sus lu trepador, dins las forchas, mas deve dire que finalament, anar junher l’eurò-velò se faguet aisadament, mai que tot, quò que m’esbaudiguet, tant iò dire, qu’es que p’unas marchas son estadas pausadas au mitan dau chamin. Ne’n mai d’aquò, deve maitot dire que lu monde dins las veituras fagueten ‘tenci’ a ma p’ita persona — aquò es beleu un punt de vuda de torista —.

Scandiberica 1

Passada la ciutat d’Esgolesme, passada la « rocada », aquela entraupa per l’umanitat, veiquí lu prumier bocin de la Scandiberica o Eurò-velò 3 per son còdi oficiau.

Aquò es vertadierament ben realisat. Los paneus son ‘quí, lu nombre es lu bon, i a mai de segre la via. Res de pertenciós, ren per far creire, res de leva nas. Lu chamin perpausat es agradiu e arribat dins Ruelle se fai aisament, lu long de la linha dau chamin de fer Esgolesme-Lemòtges, linha barrada sauv lu troçon Sent Junian-Lemòtges.

  • Sens rire, i a ‘na senatritz que perpauset de bitumar la linha per i far rotlar daus bus, es de legir aquí (>fr-Charenta Liura)

Se pardre

De’n prumier, lu viatge desbutet apres 3 oras de tren, a la fin de la mandinada, e, coma sei un pauc colhon, veiquí la prumiera montada importanta, pas longa pas nauta, mas redda. Afe, avia que de segre la via, vouguí far de las manieras, me fau me servir de mas chambas.

Lu punt de vuda eriá queu-d’aquí :

Colada d’òc

Apres aver obludat de prener de las fotografias de la font de la Tovra, veiquí un còp de mai la scandiberica sos son chafre de « colada d’òc ». Migratz pas, qu’es agradiu, de segur, mas es per la toristalha, per lu que vai trabalhar tots los jorns mai sa becana, segond son chamin, sei pas segur de l’utilitat de talas realisaci’s.

Far lu torista

Las cliardas per los mòrts

Qu’es un bastit tipique dau monde aquitan, adonc de las Charentas e dau Lemosin de l’Atge-mejan.

Per avieisar la lentarna de Pranzac, fau daissar lu chamin oficiau de EV3 e segra la rota departementala.

lanterneDSCF2002

Chas Nadau

Coma un omenatge a Jan d’Auvernha que me paií per nadau, podiá pas far sens passar per Chas Nadau.

25 000 ans dins ta faça

I a daus contes de fadas e la vertat dau chamin. Vilhonneur es un resumat de l’istòria de l’umanitat. Sem aquí a las frontièras de la Charenta-Lemosina e de la Dordonha. I a daus rius coma lu Bandiat o la Tardoira, daus tuquets, daus talhis, per ò dire tot emb-d’una, la plaça balhava de que viure dins las nuechs malaisadas que quò siguesse per Neandertau o Sapiens.

Les premières estimations font remonter l’occupation de la grotte au Gravettien (Paléolithique supérieur) soit entre – 25 000 et – 27 000 ans avant notre ère. Ce sont donc des Homo sapiens (et plus particulièrement des « Cro-Magnons ») qui auraient réalisé les œuvres contenues dans la grotte.

Que v’autres faguessetz de las charchas, trobaretz aisament daus articles sus ‘na fòrma d’escòla de la peira dura dins lu canton d’Esgolesme. La peira es un bon materiau, la trobada daus metaus vendra un pauc apres, e aquò tomba be, que ma becana es facha de fer, e, ‘pulhar sus las pedalas d’una randonosa « Histoire⋅bike » dins los revers de l’umanitat apres sautar, i a daus simbòus de bon viure…
Totjorn dins lu mesma cuenh, i a de las traças dau passatge daus celtes (gaitatz lu chapitre sus la toponomia), daus de Roma e pus propche de nos, un chasteu mai ‘na gara de chamin de fer, d’enquera que ‘la es pus usada desempui longtemps… lu temps a pas totjorn la mesma valor segond las epòcas.

  • Per ne’n saber mai sus la companhia de la Charenta, fau fusinar ‘queu site (>òc-fr) — las doas lingas son de bon notar ; i a dau monde que fan dau trabalh de qualitat.

Montar un pauc

L’istòria d’avant, la d’apres l’escritura, la granda, la p’ita… quò vai un momint, mas i a un temps per daissar la plana e prener un pauc de nautor. Fau pas obludar que Jan d’Auvernha es estat trobat ne’n Auvernha, qu’es de dire, dins la montanha dau Massiu-Centrau, e persentament, eu nos fai faça — per entau dire, que sem aquí dins sos prumiers contrefòrts, a l’oest — un pauc mai de 300 m son sus la rota.

353 m de naut a l’Arbre, a la cima d’una linha de 10 km. Iò dise aquí, ò faguí sans essar ! E entau fasent, pòde dire aura que sei marridar mai ma becana.

Un punt toponomia

(segond la carta papier, sens obludar que ‘queu bilhat es per daus de França)

  • La ribe : aquò deuriá vos parlar un pauc, non ?
  • L’arbre : substrat celtique, sauv error, que la toponomia es una vertadiera disciplina scientifica, lu mòt ven de « alp » un mòt celte per dire « nautor ». Lu vilatge de l’Arbre es lu pus naut dau departament.

S’acatar

Coma ai la vita davant me, e res de mai de far, faguí un essag per saber se la color « jòne-breta » (lu penau se v’autres aimatz mielh) pòt passar per « jaune genciana ». Validat.

Se pardre – 2

D’enquera ‘na vetz, me sei perdut dins la perparaci’ dau chamin. Ai desboirat un pauc las chausas demest la carta papier, l’aisida informatica. Es entau que una vetz « la bela estela » trobada, me fau prener un vertadier chamin de rondras, de peiras, de branchas… afe, ai una bona montura, daus bons peneus, ne’n fau mai per me restar.

Aviá fai d’aquela traça sus l’ordinator coma una tematica « tornar a las fonts », es perque voliá veire la sorça de la Molda. Coma per la Tovra, ai obludat de far de las fotografias. Vei-la-quí un pauc pus luenh… avant de la tornar trobar sos una autra fòrma.

Dins lu mesma esperit, eriá programat una visita coma une peira levada. Me songe que ‘la fuguet estada presa per lu Depardieu e jamai retornada, o b’etot, comence de pardre la vuda.

Scandiberica – 2

‘Tenci’, parle aquí dau chamin coma eu es marcat sus la carta papier l°146 de l’IGN©.

I a daus bocins de chamins que fan desbats. Los uns son per passar per aquí, que los elegits ò desiran, los autres per alai, que lu chamin es pus agradiu dau punt de vuda daus ciclistes. Me, coma de costuma, prenguí la via dau mitan.

Cela énerve parfois les institutions, mais nous sommes d’abord au service des cyclistes et du développement du tourisme à vélo. Notre raison d’être est là quitte, parfois, à se fâcher avec techniciens et élus. Si après l’avoir pratiqué, souvent avec des cyclistes non avertis, nous estimons qu’un itinéraire ne répond pas aux critères de sécurité (trop de voitures, trop rapides), d’agrément et qu’un autre est plus adapté, c’est celui là que nous préconiserons.

Massinhac es aura sos las rodas, es lu momint de chantar dau Sardou : terre brûlée au vent, des landes de pierres, autour des lacs, c’est pour les vivants, un peu d’enfer…

per rire.

La Molda, granda

Si la botte secrète de la Haute-Charente n’avait pas pris l’eau en 2010, le complexe touristique de 5 000 lits autour des lacs fêterait sa huitième saison. Et des touristes en famille, en groupe, des professionnels en séminaire, des Anglais, des Chinois, des Japonais viendraient doper l’économie locale.

Bon, la legida es ‘chabada ? L’afar se persec a Suris. Una vila ente l’espiçaria eriá barrada ‘queu jorn, e ai de que minjar mas pas tant qu’aquò. Pòde me nurir de la remanbrança de l’enfança que sei dins lu païs ente passava las vacanças goiat.

Apres la Charenta, veiquí la Vinhana quante ela se permena a Eissiduelh. Per mon malur, aquí maitot la pita botica que ven de que minjar es pas d’enquera duberta. Sabe que vau crebar de set, mas, auriá ben ‘chaptat una botalha d’aiga de mai.

Me manca una montada de mai, saber se passe chas ma sòr o mon frair avant d’arribar chas ma mair, a l’ora que los alimauds van au punt d’aiga e que la raca de chin udla la mòrt.

Forçadament, mesma passats 89km de bicicleta i a dau monde per m’eisplicar que per mens sufrir, aviá que de prener l’anciana rota nacionala o achaptar una electrocicleta… afe, sei lu personatge principau nonmàs de ma vita.

La corba dau chamin

Per lu plaser e far lu leva-nas.

Finaladament

  • Aviá besonh d’aquela permenada per ben comprener que sei dau mandin per far de la distança mai ‘na bicicleta.
  • Jan d’Auvernha (>lm-Rapieta) es una fòrt bona becana. Emai vòle chamjar de las chausas coma los plateus (dins 8000km) e me fau adjutar de las p’itats banas au volant.
  • La scandiberica es un chamin fòrt agradiu, a la desbuta de julhet me reserva la possibilitat de far Tors-St Junian, d’un còp
  • Aürós !

Portaments d’aiga e de granit

Los congiers son l’enchaison de far lu toriste, mesma dins un païs conegut, e ò fase ne’n mesma temps que los portaments que son un afar per ma mair. Mai lu temps passat, mauaürosadament, mai d’una vetz, ‘quò vòu dire anar dins los cementeris.
Vau pas bargassar aquí sus los afars de la familha, queraque, nonmàs sus lu costat toristique dau chause.

Las cliardas per los mòrts

Las cliardas per los mòrts — las lanternas daus mòrts per usar d’un gallicisme — son de las pilas de peiras, dau granit. La pila es cavornada e i a biais per montar ‘na lutz a la cima. ‘Quela lutz deviá aidar las armas daus mòrts sus lu chamin. ‘Las son datadas dau segle XII e erián bastidas mai d’una vetz dins los cementeris.
‘Qu’es un bastit tipique dau monde aquitan, adonc de las Charentas e dau Lemosin de l’Atge-mejan. N’i a 7 dins la Nauta-Vinhana (segond lu despartament, 11 segond d’autras fonts), 6 dins la Cròsa & 3 ne’n Corresa. Dins las doas persentadas aquí, la de St Vertunian es estada desplacada, la de Conhac es fòrt nauta sus son pitit tuquet, çò que pòt far pensar que l’ivern, la lutz podiá beleu estre ‘lumada per guidar lu monde sus daus chamins pauc aisats de particar.

Saint-Victurnien — Sent Vertunian

Lu fach d’aver escrich « Sent Vartunian », dins mos bilhets avant, es pas ‘na nastretat, i a màs que lu monde autòrn de me ò ditz entau, mas, deve tornar la grafia e persentar mas escusas.

Dins mon tragier per venir, aiá obludat de fotografiar la cliarda per los mòrts. Vei-la-quí :

Cognac-la-Forêt — Conhac la Forest

Aviám res de li far, mas passetem davant, aquò auriá estat besta de pas se ‘restar.

Sus la carta, me songe que manca per eisemple la cliarda de Briguelh, ne’n Charentas, sauv que ‘la ‘guesse estada esbolhada. Vau verifiar aquò dins la setmana entranta que vòle anar i bicicletejar dins lu cuenh.

carte

Sus la carta tirada dau site de l’IGN (>fr-IGN), aquò se montra pauc, mas las visitas se fagueten d’una ribiera l’autra, de segur la pus granda fuguet la Vianhana.

Eissiduelh / Vinhana

Qu’es dins Eissiduelh que la Vinhana comença de se corbar vers lu nòrd, per junher Leire. Dins la visita d’auei, veiquí la ‘gleisa Sent Andreu. ‘La es tipica de l’art roman, sègle XIII, dins lu Lemosin. De segur, i a res de fòrt joiós dedins, qu’es un estile un pauc « sec » :

EV3 — La Scandiberica

Coma sabe gran d’enquera coma vau rintrar, la balada dau jorn eriá per avieisar lu chamin de l’Eurò-velò3 o Scandiberica. Sus la carta papier de l’IGN, limerò 146, i a de las indicaci’s de balhadas. Sur plaça, aquò me sembla un pauc complicat, que l’EV3 (>fr) encontra un autre torn farjat per dau monde dau cuenh (>fr).

IMG_20180817_135734

De segre !