La Didi – Germana Copet

Coma sem lu 29 de febrier de 2012, ‘na data rala dins un calendier, ne’n aprofeite per parlar de tres libres legits i a un bocin de temps e obludats dins ‘na tireta. Adonc, un desfigornadís de las legidas de la davalada.

‘Quilhs pitits libres son editats per « Lo chamin de Sent Jaume », la meijon dau Jan Dau Melhau dins la culhida « nòstre monde » (cf la fin dau bilhet), daus textes que parlan de la gent, de « chas nos », daus tròç d’una vita coma quò se’n tròba pus… entau fasent, se bastís ‘na memoria de la linga dins sos usatges los pus popularís. Es ‘questa culhida que viguet sautar dins la literatura lemosina las aventuras de la Lison.

La Didi es ‘na revirada dau texte de la Germana Copet (Existence) per lu Jan dau Melhau se-mesma. Es de las remembranças de l’enfança d’una dau país daus miauletons, de l’enfança d’aici a estre bon’ a maridar.

La desbuta conta ‘na nhòrla e nos balha entau l’eime dau libre e despenh la mòda d’aqueu temps tras lu país.

  • Lu factor que banturla un pauc dins sa tornat°.
  • La Didi que fai de las conarias coma ne’n fasián los goiats autravetz, ‘la fai la paucha, vai a l’escòla.
  • Lu Rodau, lu pair, mai los monsurs de la politica, de las damaiselas catolicas per pas dire de las vielhas filhas.

La gerba bauda dau prejudicí, per la causa de laquala fau chamjar de lotjament, de trabalh e riscar d’encontrar lu lop d’aicí a daissar Sent Liunard per París. Tota la vita de mants lemosins e mantas lemosinas d’aqueu desbut de segle XX. La desbuta de l’instrucci’ per tots, la politica dau progrès, de l’emancipaci’, afè ‘n’emancipaci’ ben boinada, ‘tenci’, l’enauçament…

Tot un monde qu’anava « se modernisar », iò faliá segur, mas beleu pas entau.

°iò sabe, fau pas escrire coma « um » parla.

Vilajalet – Jan-Peire Reidi

‘Questa vetz, ‘quò se passa depers chas me, afe, me sente chas me dins tota la carta limerò 72 de chas Michelin©, mas, aquí sem dins lu Nontronés, nos apreuimam de las Charantas, ‘quò es quò que vòle dire°.

Aquí maitot lu raconta d’una vita, totjorn dins la tonalita de la culhida « nòstre monde ». Tras la vita i a de la comparason dintra lu temps d’avant e lu jorn d’aüei, lu temps que se fasiá de las conarias, bestias segur mas sens mau e aüei que lu fusilh es vita surtit, los juòc d’antan e lu pòrta-onda… ‘tenci’ es ‘quauquavetz beleu un pauc « conservator » mas es pas un chause de vielh cobilh lu cuòu pausat sus un banc apres romar per un res. L’i a daus eimatges daus bons sus la vita, lu sens de la vita quante es per bastir quauquares, sus la valor de la cultura, coma la far « passar ».

Me sosvene dau bocin sus las peiras :

« Las peiras ne viven pus emb l’esperit e las mans daus òmes. ‘Las ne serven pus per metre la gent a l’acelat ; ‘las ne los vesen pus prejar, estudiar, trabalhar, minjar, durmir, bicar, naistre, morir. N-um podriá benleu ne’n far quauqua ren, mas tau coma eu es, eu es mòrt, eu es òrre, eu ne vòu ren dire, lu « patrimòni ».

° Ajatz pas paur, per pas vos pardre, i a un pitit lexic lemosin-francès a la fin dau libre.

De saber : lu JP Reidi ten un cibercaier ente se troban daus còrs de lemosin (>òc), d’ente ven l’eimatge e ente podetz escotatz daus bocins de son libre. ‘Restatz de legir ‘queu caier e ‘natz donc i fusinar un pauc.

En segre lo jornau (1988) – Peire Lallet

Lu tresesme libre d’aqueu bilhet, totjorn dins « nòstre monde ».

De que ne’n dire en sus dau titre. Es quitament çò que fan los, o las, qu’an un cibercaier, sens lu costat ciber aquí. Quitament perquè, tant balhar ‘na responsa clara e francha, far o b’etot, me songe qu’escrire un libre es pas parrier, subretot quante es ‘ribat lu temps de far los bilançs.

Dedins ‘queu jornau l’i a l’elecci’ per la segonda vetz dau Mitterand, un jorn chas lu medecin, l’autre a l’enterrament d’un amic d’enfença. Lu temps que passa, las vacanças a la mar granda sus las rondras, un ancian escolier rencontrat dins la rua, lu temps passa, la linga ‘es ‘quí, l’i es pus…

Au jorn lu jorn, davant un jornau de segre e ne’n prener nòta.

E per ‘nar mai luenh que mon bilheton, mon pitit bilhetoneton, legissetz donc ‘queu bilhet (>fr) dau JPC.

Publicités