« La luna e me » Dominique Chipot & Makoto Kemmoku

De que legir au mitan dau NaHaiWriMo (fau me far eiscusa per los espacís, quò ven de boirar las escrituras).

Veiquí ‘n’ adaptaci’ de la persentaci’ de la revuda ashibi 馬酔木 coma ‘la es balhada dins « la luna e me », un recuelh d’haiku dau jorn d’aüei.

Ashibi 馬酔木, flor d’azale, es lu nom d’una granda revuda que parla d’haiku, farjada ne’n 1928 per l’un daus quatre « s »0, lu Shūōshi MIZUHARA (1892-1981), que marcaten una revuda pus anciana, hototogisu ホトトギス, fondada ne’n 1897.

Dins ‘quela darniera i aviá coma una via de traçada per lu Shiki MASAOKA (1867-1902), lu shasei 写生, la via dau « dessenh rapide pres sus lu còp » que balhava ‘na plaça granda au viure, coma se lu haijin eriá un fotografe de la vita vertadiera.

MIZUHARA, coma lu YAMAGUSHI, aimava balhar un pauc de plaça per la musica dins sos haiku, qu’es lu perdeque dau brijon que faguet sautar la novela revuda, aquò se faguet mai un haiku un pauc mocandier :

冬菊のまとふはおのがひかりのみ

Las crisantèmas1 d’ivern / se ‘bilhan / de lur lum pròpria.

Dins « l’anciana » revuda, erian lu mai aimat, los haiku escrichs desempuei l’observaci’ justa, la descripci’ fidela dau fach aviesat, sos la fòrma d’un « dessenh objectiu » segond la natura coneguda. MIZUHARA voliá pas esbolhat l’eideia dau « dessenh rapide pres sus lu còp », mas non pas iò far sus ‘na basa intelectuala, eu voliá privilegiar los fachs « vertadierament » vescuts e los boirar de creaci’ artistica.

De far entau, au jorn d’aüei pòt semblar res, mas per mant jòunes poëtas qu’eriá una libertat esperada d’autant mai que lu kigo (lu mòt de sason) coma lu nombre de sillaba deviá estre un cap e pas forçadament la finalitat.

Aus jorns d’aüei, ashibi, d’ente son tirats los haiku persentats dins lu libre, es una revuda de qualitat, d’una centena de pajas, tirada a quauques 2300 eisemplarís. Regentada per lu filh dau MIZUHARA, Haruo MIZUHARA, ela agropa 63 mestres e mestressas dau haiku, 98 mestres segonds e quauques 1500 membres.

Tots los mes, los mestres e mestressas, prumiers o segond, fan publiar chascuns 5 haiku, los membres ne’n perpausan 5 a la chausida. Los haiku daus membres son soventavetz comentats, criticats per los mestres. La revuda persenta egalament de las ‘nalisas sus lu haiku.

Per ‘chabar aquí ‘quela persentaci’, un pitit mòt sus lu Makoto KEMMOKU que reviret dins la linga japonesa tant lu Roman de la ròsa que lu Roman de Flamenca o b’etot Legenda de la mòrt chas los bretons d’Armorica.

lunaLa lune et moi – Chipo & Kemmoku (>fr)

E dos haiku per dire que i a vertadierament un liam dintra lu Lemosin, l’Occitanistan per fachar degun, e lu Japon :

消え残る雪が雪呼び紅梅花

Nevia ‘grumada / ne’n ‘pela un’ autra / Flors rojas de prunier.

栗咲くや覚えなき書の本棚に

Flors de chastanh / Un libre que me ‘pela pus / es sus lu planchon.

Dise quò-quí per lu cas que quauqu’un se pensesse que vau mielhs passar dau temps a rencurar lu temps de las bargieras e de las diftongas desboiradas a l’atge mejan que non pas pausar una mirada sus lu monde moderne.

_____

Autres libres sus los haiku dins ‘queu ciber-caier :

e fau pas obludar en occitan :

_____

0) los autres « s » son Sujū TAKANO (1893-1976), Seiho AWANO (1899-1992), Seishi YAMAGUCHI (1901-1994).

1) ai trobat « pireta » (masc) maitot dins lu Tintou.

Publicités

Antologia dau roge aus babinhas – Dominique Chipot & Makoto Kemmoku

« Buve a la font,
Ublidant que pòrte dau roge a las pòtas ».

Chiyo-ni

Lu NaHaiWriMo será tost ‘ribat e nos fau prener lu chamin daus ancians per lu segre de la lutz de lur trabalh. Justadament, son mai d’un còp los ancians que son citats e ratacitats, adonc un libre sus las femnas, las anciannas e las jòunas, qu’escriven daus haiku ; la linga japonesa balha pas lu genre coma la nòstra, laidonc, ente disem « trobador – trabaritz » o « poëta – poëtessa0 », los japones disen « haijin – haijin ».

Un bilhet tirat de l’avant-dire dau libre, ‘na revirada daus Dominique Chipot & Makoto Kemmoku.

De que dire dau haiku que fuguet pas d’enquera dich tan los teoricians e los autors ne’n negressiten de pajas. De que dire sans màs rapeler que lu haiku es pas ‘na flor perduda dins una prada per far la sauvagina, es un aubre que fau far ‘tenci’ de lu manhar docament, qua’iment totemps per lu visar frutjar.

Las raiças prenen dins la poësia classica japonesa, lu waka (o tanka ne’n defòra dau Japon), poësia corta de 31 sillabas (eisemple aquí (>lm)) composat d’un distique de 14 sillabas (7 mai 7) que fai reponsa au tercet de 17 sillabas (sus un ritme de 5, 7, 5 sillabas). L’autor usa dau tercet per far la lumièra sus la natura, son esmai es conhada dins lu distique.

De las raiças solidas, grandas, per sostener la branchilhada bela daus haiku, an mestier d’una tronça, per lu còp, simbolisat per Bashō (1644-1694), lu qu’imposet la simplicitat, la fòrça d’aquò qu’es pas dich e l’impermanença1 dins los haiku.

Desempuei Bashō i a doas grandas rotas, l’una, quilhada a la natura, l’autra que charcha pas a tornar ad imitar la realitat. Mas ‘quelas doas rotas son pas las solas branchas de flurir.

Dins totas aquelas flors, i a las de las femnas. Las son pas las conegudas perque la societat dau Japon eriá (e es d’enquera) dominada per los masles.

Quau que siàia, las femnas erián presentas dins l’escritura, des la prumiera antologia imperiala (lu « Manyōshu », ne’n 785), manta damas de cort erián nommadas. Sens obludar que l’una de las prumieras romanciera au monde es Murasaki Shikibu (beleu 978 – 1014), coneguda per son òbra « lu Dich dau Genji », mas egalament per estre poëtessa.

Que Chigetsu Kawai (~1640-1718) e Chyo-ni (1703-1775) ‘guessen pogudas estre reconegudas coma poëtessa dins lur temps, ne’n dich long sus la qualitat de lur haiku.

‘Quò es apres la seconda guerra mondiala que las haijin japonesas pogueten estre reconegudas. Aüei i a mesma de las femnas coma Kazuko Nishimura per ne segre ni mestre, ni sisteme.

Vòle pas revirar aquí tot lu libre, màs quauques bocins :

Midorijo Abé (1886-1980)

Aime ma vita
Coma aime
Las rosas.

Shizunijo Takeshita (1887-1951)

Maugrat
La revolta daus farmiers
Lu riz madura.

Takajo Mitsuhashi (1899-1972)

La chançon
De mile greus
Un sòu chanta faus.

Aya Shōbu (1924-2005)

Prumiers jorns d’estiu
Las aisselas peludas
D’una jouna obriera.

Amari Ōki (1941- )

Mon amic recep sa ben aimada
E me, la damanda daus impòsts.
Plueia sus l’erba2.

Haiku de la bomba atomica – 1945, de Masako Kawakami

Balhe lu teton,
Brutlat per la bomba A,
A mon goiasson, brutlat s’etot.

e un de Ishi Funazu

Ma sor, morta brutlada,
Ten totjorn a la man
Son ombrela colorada.

E dos « modernes » per ‘chabat ‘queu bilhet :

Michiko Kaï (1960- )

Enfialant
Mas malinas de banh
‘Na flor s’espanís.

Ayaka Satō (1985-

Au mitan daus perfums
Daus oliviers
La nuech negra.

L’eimatge es tirat d’un blòg (>fr) dau Monde©

___

Tots los noms japonais son estats mes coma ne’n occident, es de dire pitit nom-nom. Los haiku son revirats dau frances, EDR !
0 poëtessa mas fessas, per gardar lu meschaënt galicisme.
1 l’impermanença es ‘na noci’ granda dins lu boddisme, mai-que-mai dins un païs ente los tremblaments de terre de bana coma los tsunami poden decidar de vòstra vita.
2 « Pluie sur les tussilages », lu tussilatges es ‘n’erba vivaça, mai de las flors jaunas que son un remedí.

____

Eu torna, lu mes daus haïku, lu NaHaiWriMo, ujan dins la linga occitana maitot. Lu temps d’una mesada, vos fau escrire d’aquilhs pitits poëmas sus ‘quò que vos passa per la testa, o sus ‘na tematica coma iò fan los-las haïjin de França ; perpause d’alhor de segre los mòts que lur site fbq balhará per los e las que troban pas l’inspiraci’…

nahaiwrimoc

fau eïperar febrier de 2014, e i a res de ganhar.