Sus lu nas – haiku de la guerra de 14-18

Dins un trauc, la nuech,
Ne’n faça d’un’armada granda,
Dos òmes.

Es la revirada d’un haiku dau Julien Vocance*, l’un daus pairs dau haiku ne’n França.

Lu temps de la guerra, la que vai estre « celebrada » ujan, lu Vocance eriá sargent e aguet l’eideia de notar daus poëmas corts, es de dire sos ‘na fòrma liura d’haiku, l’eideia de notar los momints tarribles qu’eu visquet dins las tranchadas.

Daus tripiers,
Daus pelhotiers,
Daus blancs estropiats.

‘Queu libre es pas per far rire, o per far lu concors dau mai brave haiku, queraque non. Farjada e postfaciada per Dominique Chipot, ‘na referença per lu haiku francofòne, ‘quela antologia desbuta per un avant dire dau Jean Rouaud.

Tirat de la postfaça :

Lu Vocance fuguet pas present lòrs de la prumiera virada « coma dins l’eime japones » per farjat daus haiku. Menada per Paul Louis Couchaud, ‘quela virada se passet ne’n 1905, sus un basteu, de París d’aici la Charitat sus Lèra. Acompanhat dau Albert Poncin e dau André Faure, ‘queu voiatge fuguet l’enchaison « d’aver de las sensaci’s ». Per lu Couchaud, un haiku deu estre ‘na sensaci’ nuda, perque ‘na sensaci’ « abituala », de tots los jorns, balhariá un haiku « plat ». Los tres viatjors tireten un libreton de 72 poëmas que poden estre pres per los prumiers haiku « francès ».

  • Podetz ‘chaptar o charjar per res los 72 haiku aquí (>fr)

Segur, ‘quelas prumieras granas fan frutjar.

Quau que siàia, las lingas son desparrieras**, laidonc las gramarís iò son maitot, e comptar las sillabas pausa de las questions ; i a totjorn un desbat sus la fòrma que deu aver un haiku.

Es lu Vocance que fai que lu haiku francofòne passa per delai la copia dau modele dau païs de la poncha dau jorn. De se metre de biais per rapòrt aus ciriers e de s’apreuimar daus umans, lu faguet trobar ‘na via, e l’eisercicí fuguet presat jurt’en Alemanha, ente, lu 24 dau mes de junh de 1916, Die Vossich Zeitung rendet graça ad aquela poësia novela.

Vau pas copiat-virat la postfaça entiera, mas fau pas creire que lu Vocance planquat apres far de la poësia quante d’autre eriá a la bocharia, la faça besilhada per un bocin d’òbus, eu escriguet tot-de-mesma :

An daus uelhs lusants
De santat, de jounessa, d’esper…
An daus uelhs de veire.

O d’enquera, ne’n inversant sa blessura coma per s’obludar :

L’aguí dins las fessas,
Te, dins l’uelh.
T’ses valhent, me gaire.

La cuberta dau libre (>fr)

Ne parle que d’un de la quinzaina d’autors presents dedins, sans obludar los sens-noms, los haiku censurats, mesma apres la guerra, beleu per preparar mielhs la apres ‘ribar e desjà programada. Ne parle que d’un perque son d’una granda fòrça per comparason a d’autres, mas los autres desmeritan pas, fòra beleu los pró linga penduda e los un pauc tròp sus ‘na mòda japonesa.

Un bilhet sus l’imperialisme (>òc) sus lu site dau Jacme.

_____

* coma tots los haiku dau bilhet.
** lu lemosin es fòrça sople per aver lu « bon » nombre de sillabas, d’en prumier graça a l’aferèsa dau « a », e daus « u », « an » dins quauques mòts, de’n second graça a la compression, per eisemple : nosautres (3) = n’autres (2). Sens obludar que quante ne’n manca, quò qu’es rasle dins un haiku, podem aisament ne’n ajutar una, per eisemple : urosament (4) = aürosament (5) = urosadament (5) = aürosadament (6) (i a un mòt sabant per iò dire mas coneisse pas d’enquera tot de la vita).

Publicités