Anniversari 1809-2009

1809 – Prumièra parucion de las fablas dau J.Foucaud (1747-1818).
Aqueu bilhet es ‘na revirada d’un texte de 1865 dau E.Ruben dins ‘na de las re-impressions (estampatge nuòu coma se ditz chas los sabants 🙂  ).

Ciaus brumós, temperaturas chamjantas, pitas montanhas, pitis puegs, pitis rius, bassa cultura, paubre país que parla pauc à l’esperit, que fai que la gent qu’an de las facultats son de se dirigear vers lu comerci o l’industria. Lu Lemosin per ‘quelas causas a gaire balha de poëtas dins los temps modernas (1).

País dau mitan de la França, acialat de las grandas malàudias de l’umanitat, d’aisa per ‘blandar (2) l’eime.
País dau mitan per rapòrt a la linga d’òc e a la linga d’oïl, que la « raça » (3)  aida tant l’una coma l’autra sens ne’n ‘ver los trachs salhents. Quauques trobadors Lemosins a l’atge-mejan pogueten venir grands quante i aviá daus amors, daus tornegs o de las guerras, quante la França dau Nòrd se gietava sus la França dau Mieijorn ; mas ‘quilhs-quí se son farjats en defòra, a corrir l’aventura. Lur eime s’espeliguet, lur esperit engenhós frutget au mitan d’eveniments ente ilhs mesma prengueten part.

Los pensatz viure coma daus borges au mitan de la miseria e de las pitas passions localas, lus cresetz, v’autres, qu’aguessen ‘gut de ‘quilhs amors o b’etot d’aquelas ‘guissenças tant fortas per prendre l’alen de tant braves e tant nòbles accents ? E es-quò-pas l’istoria de tots los omes de provinça que se sentissent de l’engenh : son-t-ilhs pas fòrça de pertir per frutjar ?

Non, lo Naut-Lemosin eriá tròp paubre de tot per balhar minjar a daus poëtas. Eriá mesma tròp paubre per lu farjar. Per ‘quelas manièras los prumiers alens poëtiques aurián poguts esir dins ‘quau país de miserias quante desempuëi l’atge-mejan, la gent se replejavan sus ilhs mesma e taschavan de tirar la màger part de la natura, totjorn de batalhar emb una terra meschenta, sens parlar dau temps ?

Erián febles laidonc pervenents quante la poësia reclama de l’audàcia. Avancián tot suau emb la desfiança de la prudença. Posats, suaus, se sonjant mas mesfiós maitot d’ilhs-mesma e subretot daus autres, o b’etot d’aquilhs-quí visián de près ; espaurits per la subtilitat daus estranhiers e mai que mai de la simplicitat daus lurs. Las nautas concepcions se troban dire adonc se’n tornetan virar fierament vers lu trabalh, la perseverança e l’economia, sens obludar d’adjúnher l’onestat. Graça ad aqueu fond d’onor estrech e ad aqueu bon sens un pauc egoïsta, sabián se persevar dau « Don Quichotisme » dau monde dau mieijorn e dau fin de la gent dau nòrd.

N’i a pas mestier de lurs damandar de las grandas chausas. Mai d’un s’espelirá dins la pita industria o ben lu pitit comerci ; d’autres per esser coratjós, suaus, regardent, engenhós, totas valors proprís ad aquesta terra, surtiran de l’esgada per trapar la gloria militaria o b’etot la gloria scientifica ; mas fau pas esperar aprep de la gent de l’imaginacion, se’n troba dire.

Per la punta daus « literators » coneguts, lors facilitats se son nascudas, frutgeten a París. Aquilhs que restaten dins lur mitan prumier an botat dins lur estile las manièras bonas e meschaentas de lur « raça » (3). Son benleu estalordits mas de la mesma faiçon s’escartan mens dau chamin que los escrivans dau Langadòc o de la Provença. Tiran lur rajon pesament, suau e fan gaire parlar d’ilhs.

Veiquí ‘na pita galaria de nòstres poëtas picats dins la terra lemosina.

__________

Nòtas :

1/ sus lu siti de la CLO (crebada despuèi) : […] L’airal nòrd occitan pausa qualque problèma especific: similitud e interferéncia amb los parlars d’oïl sus sa frontièira septentrionala, pesada mendre de la creacion literària, esparpalhament dialectal, retards preses dins la mesa al ponch d’una normativizacion escricha, resisténcia a la miègjornalizacion de la decision. […]

2/ au proprí coma au figurat.

3/ entrecrochetat per vòstre servitor : n’i a de raças, d’enjas, que per los raçistes.

-!-

-!-