Perdeque los lemosins deven escrire daus haïku !

Veiquí non pas un bilhet de mai per vos balhar l’enveia de farjar daus haïku, non pas, me fase p’unas eideias sus l’interès portat a ‘quela mòda poëtica dins lu mitan « occitan », non, un bilhet de las nòtas, aquí reviradas, nòtas tiradas d’un libre etudiat avant la persentaci’ chas ‘n’amija de quauques haiku tant lemosins que francès. Segur que ‘queu libre eriá estat legit per pas contar de conarias tròs grandas, quante ne’n ribetem de parlar poësia, manquí pas de plaçar nos Granier, Melhau e subretot la Delpastre, que fau iò dire, per una de las amijas de l’amija presenta, ‘quò fuguet ‘na revelaci’ °.

* * *

[ Katô Shûson (1905~1993)]

« Es ‘quò pas çò que nos acoratja de ne’n dire de mai grand que tot ? ». […] Emai lu haïku dau jorn d’aüei comptesse d’enquera de las obras bonas, qu’usan franchament daus « kigo » (mòts de sason), son maitot los « muki haïku », es de dire los haïku sens mòts de sason¹, que balhan lu mai de possibilitats nòvas per s’eisprimar.

* * *

[ Abe Kan’ichi (1928)]

Sus ‘quelas terras sauvatjas
Am tots
Una masca blancha.

Tras las mòdas de l’estetica abituala sus la natura, la poëta fai surtir dau pus prigond de son inconscient ‘queu lanç venut daus temps ancians de l’istòria umana.

* * *

[ Taneda Santôka (1882~1940)] (haïku de fòrma libra)

‘Queu bruch
‘Na jablada ?

* * *

(Un observator)

« Lu japonès es ‘na linga de l’ambiguïtat. Dès lòrs que boiratz ‘na frasa e daus mòts, farjatz la dobtança. Aquò balha aus haïku de linga japonesa ‘na dimensi’ que trobarem gaire pas dins d’autras lingas ».

L’eisemple de l’anglès li fuguet oposat, ‘quela linga de l’eisatituda […]²

* * *

‘Quò qu’es mon haïku ?
Un pitit cedre
De nòu cent quatre vint dietz nòu primas.

* * *

[ Willem van den Molen ]

De veire la gent non-japonès segre la mòda per ‘quela poësia breva fai obludar ‘quela evidença que « un haïku, franc bon, es totjorn de la poësia ».

* * *

[Julien Vocance (1878~1954)] montret dins « cent vudas de guerra » (1916), que lu haïku pòt frutjar alhor qu’au reirlutz dau Mont Fuji e daus ciriers flurits. […]

La mòrt dins lu cur
L’espavent dins los uelhs
Se son lançats dins la tranchada.

* * *

[Martin Berner]

« A ‘queu questionament dirai qu’amassar de la gent que pensarián que la mondialisaci’ prend sa sinhificaci’ dins ‘na concurença internacionala, aquò vòu res dire. Màs, perticipar ad una colaboraci’ de tots per lu benefice dau patrimoní comun de l’umanitat, aquò es d’una sinhificaci’ prigonda. Es de dire aprener e decubrir la produci’ poëtica de las autras naci’s, e, promòure ‘quelas qu’an lu mens d’enchaison per iò far dins lu monde. Los partisans de farjar daus haïku ente que quau siàia sus la planeta deven contribuar a limitar la presa de poder d’una linga sus ‘n’autra. »

* * *

(NDR : dins lu libre legissí que per mantes japonès, e es soslinhat per lu Katô Shûichi, legissí ‘quò-quí : )

La realitat de las chausas vecudas a mens de valors que los mòts escrits ne’n parlan.³

(‘quò me manhet e aquò me manha d’enquera)

* * *

° mas coma sei pas tant bon que lu JPC (>òc-fr), sabí pas pro be eisplicar la mecanica que fai que ‘la se troba au raijon « terroir » dins la granda libraria. Damandí be de las erplicaci’s a la regenta, n’autres auriam ‘chabats per nos fleunar, res mai.

¹ « muki haïku » o « senryu »

² Aürosadament los linguïstes de l’occitanitat oficiala erián pas estats convidats, desjà que d’aucuns pensan que lu japonès escrit « ‘quò fai pas bra’e » mai los kana boirats de kanji.

³ coma sei apres escotar « la masca e la pluma » revire pas tot lu bocin.

Sul cledon de la prada
una graula obledada
per la neu e la brada..

Publicités