Lu venerat W.

Dins la Birmania daus jorns d’aüei, un monge bodiste, lu « venerat W. » enfeura fortadament la politica dau païs. Anar l’encontrar qu’es s’aretrobar au mitan de l’òdi e dau mesma biais, avieisar coma l’islamofòbia e los perpaus ronhòs se mudan ne’n violença. Pertant, sem dins un païs que mai de 90 % de las gents son bodistes, ‘na creiença farjada sus l’eideia de patz.

Veiquí per lu fiu generau. Lu filme es de veire, segur. Perque i a de las mecanicas que sautan un jorn, e quante lu terranh es preparat, las granas de l’òdi pòt frutjar. Mai d’una vetz, i a la comparason coma un certan Adolf, emai comparason siguesse pas rason, quante i a ‘n’amassada que bota lu fuòc ad un estre uman… mai daus monges au mitan.

Lu pertrach eisplica un pauc l’istòria « recenta » mas pausa lu barrador sur lu fach que la Birmania fuguet colonisada e que, passat la liberacion, gran res fuguet fach per la minoritat musulmana « importada » per l’ancian colonisator. ‘Tenci’, au lendeman de la guerra, los Rohingyas ‘vian los mesma drechs que los Birmans, la diferença se faguet sus dos punts, la possibilitat qu’i aguesse dau petròli lu long d’una còsta maritima e sus la possibilitat d’una « independança » — ‘qu’ilhs dos punts son ‘pelats dins lu filme — !

Passat lu pertrach dau tipe, i a d’autres monges importants dins lu bodisme, mai-que-tot, los que faguetan la revolta i a 10 ans d’aquò, e qu’ilhs-quí son oposats aus perpaux dau « venerat ». La parola es maitot balhada aus repersentants de la minoritat Rohingyas, d’associaci’ per aidar lu païs.

Quante disem Birmania, pensam Aung Sam Suu Kyi, e aquí, qu’es beleu lu punt de vuda que fai fauta, emai quò se parlesse de la conferença per far s’encontrar tots los chaps daus gropes — conferença que s’achabet pas per la fauta daus Rohingyas ‘questa vetz —, que la Pretz Nobel es « un pauc muda » sus quel afar.

Hokkaīdo, passar l’ivern mai ‘na becana

Aime pas tant qu’aquò los filmes documentaris sus daus viatges. Tant ne’n legir l’istòria quò vai, quauquas fotografias perque non, mas los filmes en defòra de quauques luòcs que sei segur de pas i pausar los pès, los filmes me fan venir de las gelosarias dins la testa.
Mas, dintra las doas sceanças d’un apres mieijorn de filmes japonès (>lm) ai encontrat l’amija d’una amija d’una amija que me parlet d’aqueu documentari.

Hokkaīdo, passar l’ivern mai ‘na becana

Correr lu nòrd dau Japon montadas sus de las becanas es lu pariatge un pauc fòu mai luquau la Florença de bana coma la Silvia se son montat la testa.
Aidadas de 360 claus per peneus, elas van minjar de la glaça dins l’isla d’Hokkaīdo, sens obludar que la finalitat es d’encontrar de la gent, mas mai-que-tot, d‘apercebre las gruas dichas Tancho apres dançar.

Lu filme es cort, 42 mn, bon d’avieisar un jorn de plueia ‘companhat de gasteus — mochi meijon — e d’un bon tè chaud.
Vau pas publi-gaschar la fin mas las goiatas an ben dau coratge de pertir correr lu monde entau a la charcha de quauques raibes perduts, subretot quante lu prumier eimatge montra un messatge dins l’estile « fau pas comptar venir l’ivern, i a de la nevia, quò fai fred e las veituras van vos esbolhar. Sauv de chamjar la sason de la vòstra visita, i a pas mestier de far ‘na responsa ad aqueu couriel ».

« Apercebre ‘na grua, qu’es 1000 annadas de bonur »

quò-ditz un proverbi d’Asia.

Hokkaido, défier l’hiver à vélo — Un voyage audacieux et original.
Per ‘chaptar lu filme, pichatz lu liam (>fr)

Episodí 1 — ‘Na vuda per dessur

Per chamjar un pauc de totjorn criticar, per quò-quí, per quò-laï, perque lu futur de l’occitanistan será linguïstique o res, vau parlar becana.
Adonc, una virada daus meus bilhets escrichs sus mon ciber-quasernet « becancanor », daus bilhets que son ilhs-mesma de la virada de la linga anglèsa, ‘na linga que parle p’un piau coma fau, laidonc i a de las escorchieras.
Entau fasent, quante l’occitanistan sautará, porai me prener per lu Mikael Colville-Andersen e ne’n contar.

‘Na vuda per dessur

Fau aver ‘na vuda granda de tot lu problemí per comprener lu fenomène perque mai d’unas vilas son presas per la poluci’ de las veituras. Las errors fachas dins los desplaçaments son pus de comptar, la mai bela es d’aver fach passar la veitura ne’n prumier e d’aver possat los autres usagiers « dins los barrís » de l’amenajament.
Per Copenhagenize, fau far la lutz sus los desplaçament per bicicleta, sus coma ilhs son boinats jurtau pus pitit bocin perfin de tornar far dau territorí un luec bon per los ciclistes.
Lu punt de vuda pres es de farjar ‘na vila mai daus espacís de securitat, de ciclabilitat per chascun.

Uniformisar

Aquesta vuda deu far surtir las mancas dins l’omogeneïtat dau reseu, segond l’endrech :

1/ Atz res mas la vitessa es moderada, los ciclistes son dins lu flus de la circulaci’.
2/ I a via que pòt estre rotlada dins los dos sens, beleu mesma que ‘la pòt estre usada per los que ven per pès.
3/ I a ‘na banda pinturada d’un certan biais mas sus la rota.
4/ I a ‘na pista portejada

Quau que siàia quante i a un quauquares de fach, ‘quò deu estre aisat de iò trobar, mesma ‘na vetz ‘ribat d’un tren.
L’omogeneïtat es importanta per lu confort daus ciclistes, e de las p’itas chausas coma un besilh per apelar lu fuòc vert per eisemple son tant de tesmonh de la volontat de far de la bicicleta un utilh per se desplaçar coma los autres.

Dins Copenaga, prener sa bicicleta per anar a l’espiçaria, a l’escòla, visitar un museu, per anar trabalhar deu estre w plasent ». La becana es lu moien lu pus leste per traucar ‘na ciutat per fin que l’infrastructura li diguesse « ‘chabatz d’intrar ». Qu’es l’infrastructura que ‘pela los velòs.

Beleu que los resusltats se fan veire nonmàs quauquas annadas de trabalh passadas e de planhificaci’, mas daus bons technicians, e la virada feminina de la chausa maitot, son dins la possibilitat de far un crane trabalh ne’n mens de 10 ans.

Fau mai pensar de’n prumier au transpòrt per becana.

Lu filme

La darnièra seança

Qu’eriá la darnièra sesilha, la darnièra de la darnièra dau cine-club. 59 ans d’una porgramacion que sens ‘queu monde beleu 90 % daus filmes serián jamai estats passats dins las chambras negras de la ciutat, quau que siàia l’epòca, mesma quante lu cinemà eriá pas contrecarrat per lu montra-colhon.

La darnièra porgramada de l’associacion, la desbuta d’una fòrma de bilanç mentau sus lu coma se faguet l’encontra tras un festivau de corts metratges, puis las seradas de l’animacion, de filmes eisperimentaus — e fau tener a la vuda d’un film embarrat dins una topina de deserbant desempui las annadas 1970, o un filme passat dins ‘na machina per coder las biaças de grun — o sus lu trabalh d’un jòune cineaste farjat dins ‘na preison.

La darnièra programacion es l’enchaison d’ubrir la pòrta per ‘nalisar las rasons que fagueten que la durada es de las belas, mas dau mesma biais, 2 regents dins lu mesma temps, quò sembla Lemòtges mai sos 3 mèras ne’n 100 ans… La fòrma eriá beleu un pauc vielhòta dins sa persentacion, pauc duberta per far daus noveus aderents en defòra daus pròfs…

Lu regent se moriguet en desbut d’annada, adonc, aquela darnièra seança eriá de prener coma ‘na fòrma d’omenatge e dau mesma biais, coma son testament tant personau que associatiu.

Lu cort se passava dins ’n’usina ente los borriers son desboirats. Los utilhs, las machinas fan coma ‘na musica e un tipe se met de chantonar…

Lu long eriá « It’s a Wonderful Life », la vita es bela. Qu’es un filme american dau Frank Capra, realisat ne’n 1946. Eu es mai d’una vetz montrat lu temps de las festas de fin d’annada.

L’istòria se passa dins ‘na p’ita vila de l’estat de la Nuòu-Esgolesme, la velha de Nadau. Dins totas las meijons i a de la gent per prejar e dressar las laus dgun òme, lu George Bailey. Mas veiquí qu’un afar ‘ribet dins la societat de queu-quí, un afar prò greu per que vouguesse ne’n ‘chabar mai la vita.

Dins los ciaus, mai que tot dins los racontes de Nadau, i a totjorn quauqu’un per escotar las p’itas votz. Un angeu vai beleu estre envoiat sus la terra apres ‘ver ‘vieisar la vita dau George, eu pòt l’aidar e entau fasent ganhar sas alas, o pas…

De veire mas beleu pas d’interpretar coma un testament gietat a la faça dau monde dins l’estile « atz vuts çò que seriá la vita que fuguesse, o fuguessem, pas aquí ! », mas de dire aquò, ne’n dise prò.

Remembrança de Fukushima — Doris Dörrie — Grüsse Aus Fukushima

Remembrança de Fukushima — Doris Dörrie

Maria es ‘na jòuna d’Alemanha, un pauc perduda, que daisset tot s’esvedelar dins sa vita per ‘nar far la clowna au Japon, lu temps d’après l’auvari de Fukushima. Entau fasent, ela se pensava poder aidar la gent, atjats, que son confinats dins un canton pas luenh de la vila. Un jorn, Satomi, anciana geisha dins ‘queu canton li damanda de la menar dins sa meijon, ente son sos remembres.
E dins ‘quilhs païsatges esbolhats per la mar d’un còp, que la vita sembla pus aquí, las doas femnas van tornar aprener de viure coma lur passat.

De segur i a ne’n una frasa « l’encontra dau passat e dau futur » o d’enquera « un boiradís dintra la tradicion e l’avenidor », e perque pas « doas culturas taschan de se parlar ».

Aura que ‘quò-quí es dich, i a mai-que-mai un chap d’òbra.

D’un costat, ‘na cultura de la retenguda, de las pitas gestas, dau silenci, de l’autre, un certan biais de montrar çò que manha, e au mitan, usada coma decòr per s’amistonar, ‘na meijon esbolhada e eslunhada.

Lu filme es tornat ne’n negre e blanc, mai daus gròs planhs sus las doas actritz principalas, quitament coma un documentarí. Aidat per quauques eimatges dau tsunami, sem dins l’istòria, esmai de la vetz i aguesse pauc de mòts, jurtadament, lu perpaus es aisat de comprener.

I a maugrat la tristessa dau subgier ‘na granda e crana poësia dau moment dins la faiçon de prener lu tè, e generala dins ‘quilhs païstages ente la vita es persenta e ‘chaba per tornar coma las flors daus ciriers per ‘na dança a la prima.

さようなら — SAYŌNARA — dau Koji Fukada

Et un segond filme perque qu’eriá la setmana dau Japon

Vau màs virar l’istòria generala :

Lu Japon es completament iradiat a la sega d’un auvari. Una jòuna femna es aquí, dins ‘na meijon, coma son robot per la velhar. Ela espera veire tirar son limerò per poder pertir dins ‘n autre païs…

Sei pas fòrçat d’aver un eivís sus tot. Lu temps es ‘na donada relativa e de las vetz, podem mesma lu sentir passat, maugrat ‘na fotografia eistraordinara.