Amor de luenh – 2

— Quau-que-siàia, afortisses que parletem d’autra chausa, qu’es de dire pas çò que veniám de gaitar, que fuguet gran pas l’obgier dau nòstre bargassatís dau ser. Coma tu ò ditz, am boifats l’eimatge sus lu mur, e comprene pus res. Coma poguetem n’autres daissar la p’ita chambra per chamjar res a la nòstra costuma d’aqueu temps, per ‘quela permenada, la mesma mila vetz parriera, la chariera dau cemeterí que junh, tras las vinhas, la rota dau pòrt, l’embarcadèra dau bac e la remolinada de l’aiga sos los pontons, dins la fanha. Blaia en faça e las nivors bassas sus l’estuarí, puei, tornar per la ‘gleisa, lu vilatge, lu solelh aprep se coijar dins nos uelhs, e lu vent, luquau ven totjorns de la granda aiga. Afe, coma poguetem far coma se ‘quò ne’n era de res, de daissar darrier nos lu misterí d’aquel eimatge sur lu mur, que p’unas ipotesis eriá per nos plare, qu’auriá faugut avieisar, tant qu’eu se persentava, que la causa auriá deguda estre charchada, rasonablament, passionament, auriá faugut esperar un pauc per saber çò qu’eu ‘nava se passar per l’eimatge, ‘quò que m’aviá manhada. E perque eu ‘chabet per dispareisser, raubat per lu solelh, beleu auriam ‘guts n’autres mestier d’esperar per assistar a la soá dispareguda, per lu mens taschar de comprener la soá parici’ ? Comprene pas la leugieretat d’aquela permenada, d’aquilhs perpaus sens utilitat, daus borrilhs de favas tòst obludats, alaidonc que veniam d’encontrar aquela fòrma de lutz que la paraula ne pòt la despinhar, que jamai tornetem veire, siá que pensetem jamai eissaiar de la susprener un còp de mai, siá que jamai la se tornet balhar d’estre vuda, que n’autres aguetem pas la fe per ela, e pas fisança dins n’autres, dins nos senses desvelhats, ‘quel apres mieijorn d’estiu, pas plus de creianças dins lu poder tornar reveire un fenomene fisique, afe per desinteres per çò que nos eriá balhat d’estre vut, coma un moment de merces.
— Veiquí pas la graça aura.
— V-òc-es lu merces, perque sem mai d’una vetz dins lu margolis e lu malur, minjam pas a nòstre sadou, nos pacientam pus gaire e nos trobam dins la necessitat. ‘Quò es pas donar tots los jorns per la vita de viure ‘na tela esmoci’, unica, soda e per res, liada a p’unas afecci’s, p’uns interes o b’etot esperada, d’una simplicitat tala dins lu don que ne’n sem tot esblugits, avenguts, las jambas copadas, lu cur afogat, l’esperit esmervelhat per l’esblausida d’una faça que se pòt vreire, e simpla e mauaisada de dire, perque ne’n parlam nonmas mai nos mòts limitats. ‘Vieisa coma sem apres parlar. E te, e me, sabem pas parlar de çò que viguetem.
De mesma per la fòrma precisa d’una nibla, nòstre lengagte es paubre, ai pas los mòts per te descriure las nivoladas de l’estuarí, infinidament parrieras e lu lur contrari, de tant lestas involuci’s e disparici’s, e tornadís, fasent creire la venguda forbiada o austera, de mai d’unas sòrtas de charas, de còrs e d’autres materiaus dau monde, que coneissem, de voras bestias e de meravilhosas, daus gigants, de las femnas belas, daus nans, de las flors de lis e de pivena, de drakkars, d’angeus, de limauds coma los esmochets, los pescha-bernats e los jais, e las unicòrnas o los diables o los monards e los conilhs, dragons, coma sedariás e gasas, velors e suaris de tela orlada d’aur, e ondadas de l’ocean dins de las colors d’argent viu o de turquesa, los mòts viran autorn e comparan, quau-que-siàia son de bingois, maus fideus, saben pas dire de la fòrma chamjanta de la nivòl, que ne se pòt praticament pas percebre, mutaci’ sens fin, mai de las vitessas lentas lentas, pertant d’una tròp granda acceleraci’ per qu’aguesse lu temps de sonjar, de pensar, de trobar los mòts, desjà la fòrma s’es espotida, desapareguda, ‘catada sos ‘n’autra que la nautor, l’eschala e la natura boiran a tots los òrdres de grandor, afe, ne ‘vieisas tu pas, per mon eisemple de la nivòl, que tasche de te montrar quandben çò que viguetem eriá un quauquares simple e mauaisat de la mesma vetz. Mas aquò nos en balhet perque te e me, desempui lu temps, chascun a la nòstra mòda, ne’n servam un remembre. Sens ne’n aver jamai tornat parlar, l’eimatge eriá conhada dins lu fons daus nòstres uelhs, d’avieisar sos nos parparela maufrat las milas e milas nuechs de som, que au momint ente ne’n parle, de creire de bona fe l’aver raibada e de te contar mon raibe, tu te’n ‘pelas t’etot, tu tesmonhas, ditz que òc per la realitat de la chausa vuda.
— Me sosven que tu me crides, qu’eriá apres besiclar sus mon libre dins la chalor d’aquel apres mieijorn, a l’ombra dau telhou, e que me sei dressat e me portí dins la chambreta, dins un demiei som, un pauc chafrolhat de la cridada bela facha a la fenestra.

Amor de luenh – 1

Prumier bocin dau NaNoWriMo de 2019, maugrat lu pitit refreidissament de mon cerveu per aver fach de la becana sos la plueia. Res de greu, se pausar un pauc e quò irá mielhs deman.

Adonc una p’ita revirada de « L’amour de loin » de Anne-Marie Garat.

Amor de luenh

Es clar que ‘quò devià estre quauquares de simple — la chausa la mai simpla e la mai mauaisada dau monde ; coma ò seriá per eisemple la descripci’ de la fòrma fidela d’una nibla.
Joseph Conrad « Lord Jim ».

*

Avant que n’autres sàiem ‘trapats per lu durmir, desire te contar quauquares, que vene d’i sonjar tot d’un còp. Figura-te, qu’eriá i a beleu dietz ans, beleu mai, un estiu, me sarrava dins la p’ita chambra dau granier, a las Calinòtas. Ai de tots temps aimat ‘quela chambeta que las parets e lu plafons son ‘bilhats de lambrís, e sa p’ita fenestra bassa que montra la teulada dau tinòu, d’ente apercebem lu fons dau vargier, lu potz, lu grand telhou que cubrís lu angard mai lu chai. Au luenh, vesem lu cemeterí de Sent-Seurin, au mitan de las vinhas e, a l’òrtlutz, per delai los prats e los plais, l’autra riba eslunhada dau fluvi, la ciutat de Blaia, mai d’una vetz brimosa sos los nauts ciaus de la mar granda, que la nivolada forbiada es per me plare. Aime estre dins ‘questa chambra ente passetem las vacanças, goiats, chas lu nòstre grand, ente dumissí l’ivern mai de las botelhas chaufaliechs, ente torní vieisar per las espròvas, ente escriguí, los estius de ma jovensa, daus romans per que degun los legissen, ente fuguí urosa.

‘Queu mieijorn grandament ensolelhat, viguí d’un còp, sus lu mur opausat a la fenestra, la sola paret passada a la chauç, un eimatge. Sei pas dins la capacitat d’ò te descrire. ‘Quò es pas possible de zò esplicar. Tòrne me’n ‘pelar, mas ‘quò ne pòt estre ditz de que que qu’es, per de verai. Màs, ‘quò n’es pas per l’aver obludat passadas tant d’annadas. Au contrarí, mon remembre es fòrt clar. I a mas que, dès ‘quela minuta, sabiá pus çò que qu’eriá, de la mesma vetz, la paraula ne pòt ò despinhar, e, qu’es d’una granda netetat. Aquò eriá un eimatge.

Me songí ad un efiech de chambra negra, ‘quò ‘riba dins daus endrechs barrats, dins l’escuritat totala, los jorns de grand solelh. Un rai passa per la fenta d’un contravent e produs sus lu mur opausat ‘n eimatge de stenopat. I a un costat fachilhier dins ‘quò-quí. ‘Na vetz, ò viguí dins la chambra d’una ostelaria, ne’n Andalosia, a l’ora de la prandiera. Un eimatge de la rua, daus palmiers, un banc, daus pijons apres s’envolar, daus badaus, de las becanas, un eimatge a l’envers coma de las feblas colors dau vrai, coma daus contorns traulhats, porgietat au plafons.

Eriá pas question d’aquò dins la chambreta dau granier, perque la fenestra eriá larja duberta sus lu ciau d’estiu e ‘queu païsatge que tu sap. Adonc me sei pensada ad una raletat optica, una error : un rai veniá d’un endrech, dins la campanha, l’espací. Luquau pòt saber, lu rebas per lu retrovisor d’un tractor ? Un miralhatge d’una vitra pendilhada aus esporalhs dins un vargier, a las coronas dins un cemeterí, afin, un quauquares de fisique, de solide. Pertant ‘quò ne botjava pas, ne tremolava o de chamjava pasmai. Un rai vengut d’ente sabe ieu, porgietava, sens botjat sus la paret de la chambra, l’eimatge de quauquares de verai, e non pas ‘n’ ilusi’ o ‘n’ envibladura. Sabe gran perque pensí sus lu còp que ‘quò veniá de Blaye, alai, de l’autre costat dau fluví. Aquò se podiá gaire, de segur, que i a cinc o sieis kilomètres d’estuarí, auriá faugut un raijon fòrt poderós, sabe pas coma, beleu un raijon susnaturau, lu d’una estela, per lu mens ! Mas, ‘quel eimatge eriá pas susnaturau, deves me creire, aguí pas de viblasons, de raubiment. Ai pus l’atge ente me pense que la Vierja de plastre es apres me surire. Tu me creses, es-quò-pas ?

Passí la man sus lu mur, l’eimatge se soslevet dins ma man, lu teniá ; mai tirava ma man, mai l’eimatge semblava solide, enquera que « dins l’aër », un vela fin fin, una povera en balança, coma ‘na nibla. Se tu aimas mielhs : coma una porjecci’ de diapositivas. E qu’eriá mai que tot, un eimatge d’une granda beutat. Me tòrne ‘pelar d’aquesta beutat, ne’n mancava d’alen, los januelhs plejats. Fuguí parelhament esmoguda davant Fra Angelico, o b’etot Lorenzetti a Assisa, tu te’n soven ? Sei be bestia, ne’n pure de jòia, de dolor, aquò me fai dau ben, un grand mau maitot. La beutat alassa, balha lu maucòr e bona de la mesma vetz. E pòde pas dire de que que ‘quò eriá, çò que ‘quò montrava ! Perque aquò montrava un quauquares, per mon arma, un chause qu’eriá mòrt e viu de la mesma vetz, de tot biais, ‘quò deviá estre quauquares de simple – lu chause lu mai simple e lu que ne pòt se far, coma ò seriá per eisemple lu parlar sus la fòrma precisa d’una nivolada. Aquò es pas de creire. Ò compren, te ! Tu creses que sei apres ne’n contar ?

— Non pas. Me’n sosvene mai que ben.
— Te’n sosvenes ! Adonc tot quò-quí a eisistat, ai p’un piau raibat.
— Queraque non, i eriá. Me montres l’eimatge, sus la paret.
— Çò que tu me fases coma plaser. Perque de te far la descripci’ d’aquela scena, dotava de la soá veracitat e me disiá : sei apres trobar sabe que, li conte un raibe que deguí far, a la bròa dau som. I a daus raibes que semblan la vertat tant coma la realitat dins nòstra remembrança, e beleu mai.
— Qu’es verai, ‘quel apres meijorn sautet be, ne’n sei segur.
— Sei urosa dau teu remembre. Aquò me pòrta benaise ! Que la describuí quela eisperiença, pauc de temps apres. Mas, deguí pardre la pajina, e me pense, coma l’escriguí, que qu’es coma se l’aviá raibada. Escrire me faguet dobtar de la realitat, e, me sonjava, de te contar aquela remembrança, de iò inventar a proporci’ que ‘vancar dins mon istòria. Coma vigues l’eimatge de ban coma me, tu deu saber çò que quò montrava. Dija me coma qu’eriá.
— Non, ne sabe pus. Çò que sabe solament qu’es que quò te pigonhava fortament, tu eriás fòrt esmoguda, tant e be que tu me crides per la fenestra. Eriá apres legir sos lu telhou, sei montat dins la p’ita chambra, tu desirava ardament que viguesse coma te. Mas ai tot obludat dau dessenh de lumira sus lu mur, en defòra de sa clarda, sa clartat mai sa beutat.
— Charches, fai donc un esfòrç.
— Ai pas mestier de far d’esfòrç per saber qu’eu eriá aquí, per de verai, sos nòstres uelhs.
— Mas obludes tot parrier çò que tu vigues !
— Ne’n ai be paur.
— E me, ai tot obludat de t’evers ‘pelat, que tu siguesses montat dins la chambreta, e que àiam gaitats la paret de bana. Beleu as tu raibat t’etot. Beleu t’ai contat ‘quela scena, e çò que tu te ‘pelas, qu’es de mon raconte, çò que te fai creire au remembre.
— Non gran, me ò contes jamai. Qu’es la prumiera vetz que tu me parlas d’aquò. N’autres sem demorats un pitit pauc dins la chambra, puei, davalatem far un torn, lu ser, sus la rua dau pòrt, tot de parlar de tot e de res, e ‘na vetz tornat, segur que i aviá pus res sur lu mur, lu solelh eriá coijat.
— Alaidonc, qu’eriá queraque be un raibe.
— Non, te’n responde. Qu’eriá pas un raibe. I eriá. Arriba e taschem de durmir aura.
— Mas n’autres devem pas durmir ! Dises que parletem d’autra chausa sus la rua dau pòrt, de que que parletem, coma fuguet nòstre dire, ‘qualas erián nòstras pensadas ?
— De que que n’en sabe ieu ? Que deguessem nos tornar ‘pelar de tots çò que disem quante bargassem los sers d’estiu sus la rota de las vacanças, e, nos faudriá pensar au boiradís que ‘quò seriá dins nòstra memòria. Aürosadament nostre cerveu desboira, destria, destrenh. Borriers, tant parrier coma ton ordinator.

De bana coma la musica dau pòste

La desbuta dau mes mòrt ‘riba… adonc lu mes dau NaNoWriMo.

De la musica dins lu pòste

Ujan, perque sei apres me nejar dins la vita de tots los jorns, descidí de m’essajar a la virada. Sabe gran se ai chusit l’òbra la mai aisada per ò far, mas, per lu mens, ai chusit ‘na òbra qu’es per ma plare, e, d’una autritz que ne’n faguí un jorn l’encontra, i a beleu dietz ans d’aquò.

Adonc, lu NaNo se fara coma los libres de la Anne-Marie Garat, que ne’n veiquí la desbuta de la soá persentaci’ sus son site (>fr).

Née en 1946 à Bordeaux, département de la Gironde, elle descend de forestiers du Béarn, de vignerons du Médoc et d’une paysanne valaisanne, annexée à la famille par un détour romanesque de la Grande guerre.

Sa naissance dans un quartier ouvrier des Chartrons, rues basses d’échoppes, le paysage d’estuaire de la Gironde, ses vases et ses îles, son horizon atlantique ; la machine à coudre Singer de sa mère et l’appareil photo de son père, un Voigtländer à soufflet, sont les principaux motifs autobiographiques de son oeuvre.

Marquée par l’héritage de la mémoire familiale, que traversent les deux guerres mondiales, son origine lui inspire un sentiment de rupture intime, qu’elle traduit par les figures de l’absence et du crime, où dominent les fantômes d’un passé qui ne passe pas. Souvent présentes dans ses romans, les images de la photographie et du cinéma, et celles de la peinture liées à celles du langage littéraire, y désignent, derrière les illusions du visible, la réalité des formes imaginaires qui voisinent au quotidien; d’ailleurs, elle a longtemps écrit dans sa cuisine, qui constitue à ses yeux un petit laboratoire existentiel. Couture, cuisine, écriture sont des activités analogues, pour peu qu’on chausse ses lunettes et affûte ses petits couteaux..

Mas, per escriure, aime ben estre banhat dins los sons de la linga. Ai desjà parlar aquí dau lemosin dins lu pòste (>lm). I a mai que desempui la rintrada, sei vengut fanatic de la votz de la Domenja. Qu’es entau, lu mau me trapet dins l’estiu e sei d’enquera malaude.

Lu site eriá dins mos liams mas aviá obludat desempui un temps d’escotar. La chalor ajudet ad i tornar. I a daus maus mai greus de segur, mas, setz pas sens saber qu’ai pas lu montre-colhon — aquò vòu pas dire que ne’n gaite jamai los eimatges — e que lu pòste es un de mos pus fideus companhs dins la vida. Perque sei a meitat sord, ai totjorns portat atenci’ a las votz dins lu pòste. Mai-que-mai sus las antenas de Radiò-França — aime de las votz coma la de la Marie Richeux, o b’etot autravetz, la de la Kriss — vau pas ne’n contar non pus.

  • Adonc, veiquí lu liam dau site (>òc-gascon) que vau taschar d’escotar tots los sers d’escritura.

Se pradelar sus la tiala

  • Alhors sus la tiala dau monde, i a daus filmonets aquí, dins la tireta (>òc-sos titrat fr)
  • Tòrne metre lu liam de 7_a_Lemòtges (>òc-sos titrat fr)
  • E aquí lu pitit darnier, mai daus filmetons sus lu bestiari (>òc)

Veiquí per l’ora.

Lu NaNoWriMo desbuta dins 5 jorns, e, quò vai fòrt per me, los bicicletors de la ciutat de Joana se pertajeten de las pompiras (>fr).

Passat l’esprova dau NaNo, i aura lu concors de novelas dau lectors dau Vau, de legir aquí sur Jornalet (>òc).

 

Los seleccionats dau ser

Fin finalement, veiquí dins la linga prumiera d’escritura los 5 haiku chausits, passada ‘na batalha bela (me faça a ‘n’amija) per un concors — dins la linga francesa — de fin d’annada :

Silencí de mòrt
‘Vançar lu seu charreton
Lincòu de nevia

^_^

Fond de l’airau
‘Na cridada sapinhièra
Lu còrs au chamin

^_^

Auvir surgentar —
A l’erbeta, aus aubres
La prima chanta.

^_^

Un conilh vira
Darnier tesmonh de la nuech
Prigond es lu buesc

^_^

Becana rotla
Que l’aër ne’n brundina
— Sòu lu vent chanta.

^_^

Totjorn aquí

Escrive pauc desempui la rintrada, que beucòp de chausas son de desboirar d’una tireta de la vita per estre tornadas boirar dins ‘n’autra. Res de greu, aurosadament, mas, aquò me minja lu temps.

Afè, un bilheton per dire que fau pas eschivar d’escotar dins lu pòste lu tipe que parla la linga. V-òc-es, ‘queu-quí, i setz (>òc-fr França bluïa) :

Mais comment fonctionnent les Limousins ?

Des chroniques, ente tots los dròlles dau país, où tous les enfants du pays limousin, se reconnaîtront.

Jean François Vignaud, conteur, auteur et animateur à l’institut d’études occitanes du Limousin nous présente les mœurs et habitudes daus Limosins, des « Limouzis »

Interrogé par un « parachuté », faux naïf, un peu provocateur, Christophe Besson.

Ne’n parle un pauc perque eu parlet de las rapietas (>mp3-òc-fr)

‘na rapieta « adulta » que prenguet pension a ma fenestra.

mai daus cinglants (>mp3-òc-fr)

‘na tota p’ita de las 5 colobras ‘massadas ne’n 15jorns. Vau las abandonar dins lu buesc.

Dos permieg lu cent de ’limauds que son apres voler nos minjar au trabalh ; tant ne’n aprofeichar per far ’na misa a jorn sus lu biais de ne’n parlar dins la linga.