N’autres i sem

Qu’es lu jorn, n’autres i sem, nos i veiquí… « desconsolat » coma fau dire ne’n occitan oficiau, me’n vòle mesma pas de far de l’umor sus l’idòla daus cobilhons, .

Lu jorn de la mòrt dau Johnny

«Tu étais pour nous, le dernier indien
Le Jean Michel Jarre, du rêve américain
Tu étais le blues, de Bruxelles à Menphis
L’ultime samouraï, de la route 66»

 

En 2009, un morceau des Fatals Picards s’interrogeait sur ce qui se passerait le jour de la mort du plus célèbre rockeur français qui s’est éteint dans la nuit de mardi à mercredi. Elle ne fut pas du goût de Johnny.
Publicités

7 Janas dins un territorí d’exil — Epiloguí

Charles-Éric eriá pas a son aise ‘queu mandin davant son bòle de Chocapic©.
Dins lu pòste, l’estacion locala parlava de la nevia, dau gibre pertot, de las temperaturas d’aqueu prumier de decembre de 2017.
Sa femna li demandet çò que lu tracassava que eu semblava anar mau. Eu diguet que dins la nuech eu faguet daus chauchavelhs. Eu s’eriá vut dins ‘na meijon de retirada sens saber de que far. Dau monde avián trobats sa bicicleta e lu charchavan. Se, tots los jorns, eu pensava a una torna que semblava une femna mai los piaus corts. Aquò fasiá un mès que ela eriá totjorn aquí, de l’espiar, e puei un jorn, eu poriá acertar que ‘la li fonçet dessus per lu far s’esvedelar. Ela li semblava pas desconeguda mas eu sauriá pas ne’n balhar un nom.
Lu pitit desjunar passat, eu anet far sas ablucions dins la salla d’aiga, ‘chabet de se perparar e prenguet sa becana per anar a la gara visitar lu chantier.
Eu i encontret l’Olivier e lu Serge que vengueten lu saludar.
Aquò glisava un pauc d’empertot ‘queu mandin de decembre, mesma sus lu chantier. Charles-Éric eriá aura a son aise. Ilhs se permenavan au mitan de las machinas, daus traucs. Coma aquò fasiá fòrt fred ‘queu mandin, degun eriá sus lu chantier, sauv ilhs tres.
D’un còp las gròssas lumiras qu’esclaravan lu chantier fugueten cuadas — auvarí, intervencion umana, zò sauran jamai —.
Pus res d’aviesar mas Charles-Éric desirava continuar. ‘Queu progier eriá lu darnier per se, l’un daus mai importants ne’n qualitat de simbòu. Eu continuet d’aicí los prumiers traucs per las grandas pilas. Eu se ‘vancet sens far ‘tencion au pès que se tendet davant se.
Lu trauc eriá profond, la cridada fuguet estofada per la nevia que ne’n ‘chabava de davalar.
Dietz minutas apres, un obrier comencet de colar dau ciment per l’avenidor de la megalopòla.

_ _ _ _ _

310 mòts e fin finala dau NaNoWriMo de 2017. Resta d’ostar las fautas, tornar escriur tau o tau passatge e li balhar ’na fòrma.

7 Janas dins un territorí d’exil — Jana Jugan

Per parlar, ‘la parlet la goiata dins lu forgon daus pompiers que ’la menava a la Sorça. ‘Quò ne’n ‘chabava pus :
« Cel es vivant… una granda meijon… ‘na santa… un tren de viatjors… »
Ela parlava per bocins, qu’eriá clar, afe dau punt de vuda de çò qu’um podiá comprener, que lu sens se, semblava coma una tireta desversada. Tot desboirar.
Urosadament, i aviá un pompier per notar los mòts.
« Beucòp de meijons… los pagans passan la corda au còu dau Marc… liceu… un poëta… »
E la goiata se raletava coma un chin qu’a set.
« un balon… un parque… un tren per las merchandisas… de las mongetas… monsur Cel… »
Coma far per la far metre tot dins lu bon sens. Degun semblava saber, e, chascun i anava per taschar de la far restar suausa. Que finalament, ‘la ‘guesse estada montada sus la sóa bicicleta au momint que la veitura ‘ribava, ‘la fuguesse mòrta aura. Una persona dins lu camion damandet se qu’eriá possibla que la Toineta a ‘gut aver una revelacion.
« Que fuguesse la goiata presa per jugar la Jana, de las gents aurian cridats au miracle. Aquí, me songe mesma pas que ‘la nos tornesse coma l’istòria dau tuneu blanc clafit de lumira, sem pas dins un filme. I aguet beleu un quauquares per la manhar, beleu que ela es de la familha dau Cel, de la vetz.
— Çò que seriá be, qu’es que ‘la balhesse un nom de rua, entau poriám anar s’assegurar que ‘la ne’n conta pas.
— I a pas una istòria de marmòtas e de papierons dins una propaganda.
— Tu ses tròp racionau.
— I a pas mestier d’aquò faguet lu passatger » dins lu camion daus pompiers. E lu tipe d’eisplicar son biais de perpensar.
Ela nos parla de liceu, de parque, de meijon, adonc, ai fach traçar per l’ordinator ‘quilhs elements sus un plan de la comunautat. Puei, veiquí ente son los ralhs daus trens, se n’autres servam Marc coma nom de canton, beleu donc lu quartier St Marc, veiquí lu luòc ente i a ne’n mai d’un poëta coma lu Gaston Couté i a un parque, de que jugar mai un balon, e, ‘na granda meijon mai de las mongetas, la meijon de retirada.
Aquela informacion fuguet tòst balhada aus policiers que manqueten pas de viste anar gietar un còp d’uelh.
D’efiech, arribaten rua Jana Jugan puis rua de Bellebat davant la granda bastissa de la p’itas soras daus paubres. Damandaten de parlar a la directriça que comprenguet la rason de la visita. Ela los menet dins una chambra ente se pausava l’òme qu’ilhs charchavan desempuei un mes. Monsur Cel, l’elegit disparegut.
L’òme semblava un pauc perdut.
La directriça eispliquet que ‘las lu trobaten un mandin, sos un aubre, entau, sens papiers, mai un calau a la testa. Per charitat, elas lu gardeten, sens saber res de se.
Un daus policier montret a monsur Cel la fotografia de la becana trobada.
« Qu’es la vòstra ? L’am trobada »
Los pitits uelhs tuats, dau Cel, se ralumeten còp-sec.
« ‘Tencion vau m’esvedelaaaaaaaaaaar!»
E lu tipe se levet dau fautuelh, torner far de las gestas coma per se protegiar, un momint, avant de comprener qu’eu eriá dins ‘na chambra. Eu s’espofidet de rire e comencet de contar coma son auvarís li ribet.
Un apres mieijorn, passat ‘na conferença sus los chivaliers pagans de l’an mile au lac de Paladru dins la sala Abert Camus, eu s’entornet per la pista rue daus Drechs Umans a la meijon de l’OCU, dins lu sens contrari de la marcha. Au niveu dau pont, au dessus de la rua de Bellebat, eu se ‘pelava qu’una becana assistada electricament fonçava sus se. Eu poguet pas l’eschivar e davalet per dessus la paret dins la rua, puei, eu se trainet d’aici ente aquí, sens saber perque. Aviá gardat mon casque, es entau qu’aguí pas de mau. Fierament, monsur Cel montret son casque pinturar a las colors dau Brazil, auròs.
Un daus policiers damandet se eu sabiá perque sa becana se trobava a St Jan de Braye, que la rua Jana Jugan es luenh de la rua Jana Champillou.
Monsiur Cel ne’n diguet res, beleu que la persona sus la becana electrica la prenguet per la ‘catar, aures.
Aura, son los jornalistes, la premsa, la television, las radiòs que arriban d’un costat per far l’informacion. Odileon Rivoirais s’etot arribava. Lu regent de l’OCU aviá lu sosrire a las pòtas,
Eu ‘vancet vers son amic de trente ans e li balhet una bona punhada de man.
« Uròs de te saber vivant. Mai ta reviscolada, qu’es la fin d’una istòria que duret tròp ».

 

_ _ _ _ _

770 mòts

7 Janas dins un territorí d’exil — Miracle

Dos jorns de beus temps, Très de plueia per farjar lu vestit a la ciutat johanica, un vestit d’aquela color grisa que los comunicant disan « minerala ». D’enquera un jorn ente dau mandin au ser, ‘quò la videt.
Gaubert aviá d’enquera un jorn ‘chabat sa jornada au liceu. Eu esperava una vetz de mai sa maire que coma de costuma vai pausar sa veitura jurta davant lu portillon, un pauc coma tot lu monde fai per dire verai. I a be quauquas vetz un cicliste per cridar apres sa banda o son espaci ; per bastir una bula personala, an que de far de la sofrologia visualisatritz chas sa maire, ilhs tot.
Dins lu Qashqai© negre, Alavina escota lu pòste.
Ela es uròsa que l’instalacion dau merchat de Nadau prene un pauc la plaça dins l’actualitat radiofonica locala sus l’afar d’aqueu monsur Cel, que, ela aima ben se permenar dins los merchats esmai se semblant un pauc tots.
Antan, los dimencs, mai son òme, fagueten los merchats de Melun e de Dijon, ne’n mai d’aqueu d’Orléans. L’originalitat eriá beleu pas dins los produchs, dins las colors, dins las grandas rodas, mas ela se trobava alhor. A Melun, n’i avia pas de nevia sintetic, que a Dijon, la pinturan de jaune quante a Orleans, ela es blancha. Coma la puretat. I a be dau monde per trobar far, per iò rencurar, mas se n’autres los escotavam, faudriá de las boticas d’estat ente tots los produchs se semblarián, coma au temps daus comunistes. Aquò seriá d’una paubretat.
Aquela pensada fasiá paur a Alvina que gronet un pauc. Ela montet lu chaufage dins sa veitura e esperet son goiat que deviá pus gaire tardar. Aura ela eriá urosa d’estre dins lu momint persent. Aura, avecque la chalor dins la veitura ela acceptava la plueia daus ciaus sus la vila, dins la rua, sus sa veitura, sus sas vitras.
« Òrange, la radiò bluïa coma la terra d’Orleans, sieis ora mens dietz. Dins dietz minuatas lu jornau dau ser ente tornarem sus la chaussida de la goiata que vai incharnar dueinan Jana d’Ar… »

D’enquera un jorns ente quò fai pas bon gietar un cicliste sus la rota.
Novembre de 2019 deu aura estre lu mes lu mai pluviòs despui longtemps. Qu’es pas de creire tota quela plueia. Aquò comencet a la surtida de la forest d’Orleans e dau còp eu passet per Fleury per eschivar de traucar la rota nacionala, e puei que passar per Saran es pauc agradiu sos la plueia. Eu metet lu cap au pus cort segond lu pitit det dins lu vent.
Coma la via verta es purida, eu descidet donc de rotlar sus la rota que semblava d’enquera nueva, ela, puei eu bifurque au mitan de las meijonadas avant de junher la gara. E quò contunhava de ploure. Molhat per molhat, autan prener dau costat non amenajat dau cimeteri per ‘tenher la rua Zola.

Gaubert achabet per surtir e s’avançava per traucar la rota, envelopat de son menteu de lana, flaquint-flacau. Eu montet dins lu Qashqai© negre. Un còp sieitat, sa maire bischat, eu ‘lumet lu pòste :
« Òrange, la radiò bluïa coma la terra d’Orleans, sieis ora mens cinc. Dins cinc minutas, lu jornau dau ser… »

Crauc ! Entau eriá lu bruch dau retrovisor tornat de biais sus una veitura mal estacionada.
Tuuuuuuuuut ! Eriá la musica d’una veitura apres rundir.
« Vau te tuar » fuguet la miaça urlada per una automobilista, lu carreu baissat, « vau te tuar ».
Lu cicliste davant tant de colèra esprimada, descidet de se ‘restar quand-mesma au fuòc. Darrier se, la veitura ne’n ‘chabava pas d’usar de la trompeta. Marchatz saber, beleu la dau jutjament darnier. Que la conductriça urlava de las insurtas envers lu cicliste.
Lu cicliste, se, se torner, e creguet comprener que eu avia degut desjà rabatre lu retrovisor. Adonc, mesma per la gent de drecha, la pedagogia per l’eisempla semblava ne pas marchar. Eu se risquet de cridar s’etot un « la darnièra vetz, diguetez que i aviá una urgença medicala, de que qu’i a auei ? Setz la Jana de l’annada ? »

Coma las filas torneten pertir, la tipessa aguet beu s’espomounar de dire quauquares, que degun l’escotava pus, Piarron faguet tot son possible per se plaçar de faiçon de poder tornar a man mança au bot de la rota. Jos la plueia, i aviá daus conductors que comprenaven çò qu’eu desirava far, adonc, li daissaten lu passatge.
Mas, ad un fuòc, veiquí la veitura negra tornada, e lu carreu costat conductor baissat.
« Aquò te ‘musa d’esbolhar ma veitura !
— Mas ela es pas ‘bolhada…
— Aquò te vai d’esbolhar lu retrovisor… Saloperia de cicliste
— Eratz sus la pista… 135 euros
— E te, tu ses ben dins lu colidor daus bus que tu a res d’i far !
— ? ? ? »

La plueia destrempa
Los fuòcs, marcatges, esgots…
Tot sembla New-York

La veitura desmaret e faguet dau ziga-zaga davant la becana.
« Òrange, vos balha ne’n prumier lu nom de la goiata chaussida per incharnar Jana, ujan, ela se ‘pela… »
La conductritz fasia talament ben los ziga-zagas que ela ‘chabet per enquilhar sa veitura dins l’espací per los pietons, au mitan de las vias.
Per un còp dau asard, la nòstra Toineta traucava la rua per aquí per anar prener lu tramway. La goiata fuguet ejectada e anet davalar dins lu restant de flors au mitan de la forcha.
Dins la veitura, los cossins se gonfleten e la testa d’Alavina venguet tustar la sirena.
La jòuna filha se tornet quilhar de’n pès, au mitan de l’erba. Chucada, ela se metet de dire « L’ai vuda, l’ai vuda ». Dau monde se precipitavan per l’aidar, la tenir. « Sabe, aura ».
Alavina ela tot surtet de sa veitura, per la granda vitra, aidada per Piarron. Ela se metet de marmusar de las chausas coma « tant que i a tant de veituras, la becana es dangierosa ». Ela semblava res comprener a çò qu’ela faguet « aquò es dau bons sens comprenetz ». Piarron aidet egalament son filh.
Toineta ‘vançava e ne’n ‘chabava pus de desparlar « monsur Cel es a costat de la Dama. La Dama blancha, los ai vut tots dos ».

Sonia quitava de l’espaci becana dau dessos de la gara quante ‘quò ‘ribet. Forçament, ela surtet de que fotografiar, de que enregistrar. Los secors aribavan que las sirenas los devancian. Qu’eriá temps per chascuns de los laissar trabalhar. D’autant mai que visiblament i aviá mai de paur que de ben.
Sonia s’aprueimet dau Piarron e li diguet que ela iriá be dins un cafè. Mas avant, ela escotet ‘quela frasa dicha per la Toineta « Cel es vivant, eu es entorat de mongetas ».

1120 mòts

7 Janas dins un territorí d’exil — Jana d’Arc

Lu temps dau NaNoWriMo es ‘ribat. 30 jorns d’escritura per fin finalament far un libreton de quauques 30000 mòts per mon perron. I arribí pas antan, l’an d’avant pas mai, mas sei pas desesperat. Ujan, aquò se parla de bicicleta, un jorn dins la linga d’aur, un autre sus mon cahier « vélo » dins la linga francèsa.

‘Tencion, prene pas lu temps de me legir, adonc i a de las fautas. Elas van estre ostadas dins un second temps.

(\_/)
=°·°=
« )_(« 

Toineta, sa biaça sus l’espantla, anava vers la bibliotèca Mauricí Genevoix. Ela se pauset un momint davant lu jardin per gaitar las fuelhas dins l’aiga, coma daus peissons d’aur. La paret veirina de la biblioteca de la Sorça li fasiá pus paur aura, mas, ela se ’pelava que pus p’ita…
Ela se ‘vançet un pauc dins l’intrada e damandet ad una femna ente eriá lu persentor per preparar la chausida de la goiata que vai incharnar Jana, l’eroïna locala. La femna li diguet que a la sega d’una pana dau reseu informatique e de modificacions dau darnier moment, li fau anar au chasteu de la Motta-Sanguin, au bot dau pont Thinat.
Toineta tornet chas ela, rua Lugoj. Avant de prener sa bicicleta, ela se pauset la question de saber se lu tramway ‘nava estre pus rapide. Puei non, la bicicleta li balhava mai de libertat, mens d’einuegs maitot, e finalament, a condicion de pas estre tardiva, ela passara entau chas sa granda far un portament. Per ‘queu cas, ela prenguet son gileton fluo, que las lumiras de son vetete marchavan coma faliá.
Dins la rua Romain Rolland, un tipe dins una grossa veitura insurtet la sàvia goiata au nom qu’ela eriá pas a sa plaça sus lu trepador. La jouna filha diguet res. Lu vironzeu passat, lu mesma tipe se trobet davant ela, estationat dins la rua per parlar a sos amics. Ela faguet ‘tencion per sautar sus la via dau tramway, mas aribada au niveu de se, ela se faguet insurtat un còp de mai. Aquò faguet rire los amics dau tipe, sauv un que li diguet de laisset la goiata passar. Lu tipe respondet per un còp de klaxon avant de s’esbraciar. Quau que siàia, Toineta juget mai segur de demorar per una vetz sus la plata-fòrma d’aici l’intrada dau campus, afe, d’aici la fin de la partida carelada. Apres, ela sabiá que quò seriá aisat de segre la rota avant lu parc Florau e la sola pista de l’aglomeracion, lu long de la via rapida.
Sola, ela fasiá ralement de las gestas contra, o a l’encontra de las veituras. Qu’eriá pas l’enveia que li mancava, mas, estre dins ‘na veitura fai mudar la persona la pus genta ne’n un monstre, que quò siguesse per los conducadors o per las conductritz. Ela aviá totjorn l’eimatge dau filmonet ente Goofy muda ne’n Mister Hyde ‘na vetz montar dins sa caissa. Parelhament, ela eriá aura ribada a la via verta, per traucar lu cuòu dau parc. Se ‘restar, una vetz de mai. Desempuei los travaus, far d’enquera mai ‘tencion a las veituras, que la charja es portada nonmàs per los pus febles.
Afe, Toineta se diguet que coma la Jana dins son temps, ela deviá estre brava dins l’adversitat, e forçament coratgosa, presta d’anar au davant de las dificultats. Veiquí la pista, sos un pitit solelh de novembre que li disiá la benvenguda. Totjorn de se sonjar dins lu ròtle, Toineta faguet de sa bicicleta un chavau, non, un destrier. Los auseus erián sos companhs dau momint. Passat sos la granda rota, per lu pitit pont eriá coma traucar Leire e se saber sauvatriça de la ciutat li balhave lu ‘lanç. Ela despasset dau monde que patinava e daus permenors. Toineta se penset ne’n far de tròp e se calmet còp sec, que far Jana, qu’eria pas jugar un ròtle.
Traucar la forcha de St Jan lu Blanc, qu’eriá arribar leu-leu au pont, adonc au chasteu. D’enquera encontrar ‘quela via rapida, vertadiera serp d’un autre temps. ‘Na fòrma de modernitat.
Au naut dau pont, ela se ‘restet un pauc per avieisa lu fluví colar. Sus lu pont dau chamin de fer, daus permenors e mai que tot un tren. Lu bruch desvelhet quauques auseus pausats sus la paret dau mitan de l’achanau. Toineta filava aura sus l’aiga per entau dire, puei d’enquera un vironzeu e lu chasteu.
Daus aneus per las becanas, un jardin, desparier e i a pus que de passar l’intrada. Ela se persentet.
« Setz coratgosa de far de la bicicleta, mas sabetz, estre Jana d’Arc qu’es pas estre Jeannie Longo » li diguet la dama de l’arcuelh, ‘na femna cofada coma fau, un talhor gris e un còu Claudina. Ela menet la goiata dins ‘na peça ente i aviá doas autras goiatas apres emplir un dorsier.
« Vei-ne’n-qui un per vos. Sabetz que fau estre de la bona religion e la praticar, fau estre au liceu, e passar dau temps de far lu ben autorn de vos. I a desjà dietz candidatas, ne’n fau per lu mens una de mai, autradement, mais vos tres aquí persentas… coma setz la darniera ‘ribada, nos vos ostarem de la lista, que treize, afe, comprenetz, i a pas d’aquò chas nos ».
Faliá ‘na bona demiei ora per remplir lu dorsier per la prumièra inscripcion.
Toineta obludet pas de prener la lista daus papierons per los pairs. Que, se ela eriá selectionada, i a un plen trabalh per ilhs, la menar aquí, la menar alaï, estre present per quò o acceptar tau chause. Toineta se fiava a son estela per estre chaussida dau comitat. Sa granda coma sa maire ne’n rebavan desempui longtemps. Despuei tota pita, quante ela auriá mielhs aimat anar far la corsa mai sa bicicleta tot chamin, sa mair li fasiá la leiçon « creses tu que Jana a ton atge fasiá de la bicicleta ». Una vetz, la goiata tentet de dire que la bicicleta eria estada gran inventada, que sa granda li diguet de pas respondre. Lu temps passet e ela se prenguet au juòc.
Vei-la-quí aura apres far de la bicicleta sus lu chamin dau retorn, un còp de mai lu pont, Leire, la via rapida. Passat lu bocin de la rota pertajat coma las veituras de los que fan los vargiers obriers, ela prenguet lu passatge sos la via rapida. Refach i a gaire, d’enquera pus malaisat aura mai las lumiras que geinan, dau monde l’avian maquilhat.

Tiens, ils ont repeint
Nique la BAC’anale
Je suis une ZAD

D’enquera un tuneu, lu dau chamin de far, e Toineta sera rua dau cinhe d’aur. Sa granda l’esperava mai una galeta e topin de confitura, mas lu lop eriá aus abonats absents. Mauriceta li parlet de la serada ente ela passet a la television.