Un chamin « roman » dins la Charenta-Lemosina

Una tota p’ita permenada dins un cuenh de la Charenta-Lemosina, la pus propcha de Sent Junian. Dise una permenada, auriá pogut parlar de « zona de juòc » que goiat, aviá tots ‘quilhs kilometres de libertat, mas, quante disí a mos nebots de venir coma me, ‘guí la surpresa de comprener que « mesma per anar au pesbabala (2km), una veitura sautava per los condure, que pertant, ilhs an daus vetetes, afe. »
Vòle pas jugar mon vielh escobilhon, sem au païs de la porcelana e ‘quò sembla que mesma 10 km son per los manhar, adonc, 30, i sonjatz pas.


‘Qu’es entau.

Daus clochiers romans

Dins lu cors de la permenada.

Saulgond — Saugond

La ‘gleisa Sent Genís es dau sègle XIII, ‘la fuguet manhada, dins lu sens de fortifiada, au temps de la guerra daus 100ans, puei aus dos darniers sègles. ‘La es tipica dau canton, e donc, pauc de chausas son de ne’n dire sauv que qu’es un pauc « sec » coma architectura.

Lesterps — L’Esterp

Abadia Sent Peire es dau sègle XI de per son clochier-pòrge, vertadier campanier de mai de 40m de naut. Los autres bastiments son dau sègle XIII.

L’escòla daus clochiers-pòrges ven de l’abadia de Fleury (>lm) :

Eissida ne’n 651, l’abadia coneguet sos grands jorns au sègle X. Mai-que-tot, ela abriet longtemps dos tresaurs de la linga occitana (per pas dire lemosina). Que un, lu Bòece es au jorn d’aüei a la mediatèca d’Orleans, lu second es au Vatican.

Lu bastiment es constituat d’una tor pòrga, una obra bela daus desbuts de l’art roman e d’una nau. Los chaspiteus per cent son descorats de personatges e d’alimauds fabuleus. La cripta abrita la chapsa de las reliquas de St Beneit.

Brigueuil — Briguelh

Veiquí lu punt lu pus naut dau jorn. Briguelh es ‘na plaça fòrta desempuei las guerras romanas, e forçadament coma sem aquí dins lu domení aquitan, au temps de la guerra daus 100 ans.

‘La ‘gleisa daus jorns d’auei es dau sègle XII, manhada au sègle XV per remplaçar lu còr e adjutar las chapelas.

Alhors sus lu tragier

Ne’n defòra que res es fach per garar sa bicicleta, i aviá maitot de las architecturas civilas :

La modernitat se trobava au luòc-dich « los 4 vents »

E forçament, ‘na vielha becana obludada lu long d’una paret :

Publicités

Chamins Lemosins « Vinhana per becana »

Francofones, ce billet est traduit ici (>fr)

Un viatge desbuta mai d’una vetz per ‘n’ encontra, que ‘quò siguesse dins la vita, dins un libre o ‘na revuda, beleu ‘na votz dins lu pòste…

‘N’ aventura, ela, desbuta quante un grun de sau se boira a la recepta pervuda, per eisemple v’autres vos trompatz d’ora per pertir, o pertetz pas per lu bon chamin…

‘Chaptar un bilhet de tren

Antan ‘guí drech (>lm) a ‘quela conversaci’ quante me persentí au comptador de la companhia daus chamins de fer :

— Màs, màs, màs i a ben daus trens lu mandin per Lemòtges ?
— Beleu ! Vos vau anar veire sur la tiala ! Pòde vos vendre daus bilhet nonmàs per los de l’apres-mieijorn.

Ujan, un monde mau intencionat m’aviá dich que lu tren entre Lemòtges e Esgolemes eriá cuat l’estiu per causa de trabaus sabe pus ente. Un tipe que faguet 200km (>fr) pòt be ne’n far 70 per passar ‘na setmana chas sos pairs, adonc, vei-me-quí de voler un Orleans-Esgolemes de far ne’n trens regionaus, o b’etot dins un tren « interciutats » se queu-quí pren las becanas ; dins l’eideia, i a que ‘chabarai d’intrar per bicicleta, coneisse la chançon.

Per los trens regionaus, sabe maitot que lu chamin eissista dins l’autre sens, que ò faguí i a beleu dietz ans d’aquò. Me sonjave que i a mas de lu copilhar ne’n Los Aubrais-St Peire, St Peire-Peitieus, Peitieus-Esgolesme. Dins la vita, i a quò que sabetz, e, lu monde de la companhia daus chamins de fer. Per far ‘na comparaison, qu’es un pauc coma s’aretrobar dins lu filme « Incepci’ », e pus saber desboirar la realitat dau monde daus raibes.

— Non monsur, aquò se pòt pas far ne’n TER !
— E adobat entau, o entau ?
— Non, vos fau prener lu tegeve, demontar la vòstra becana, la far comptar coma un bagatge e…
— Non, non, non, vòle de la simplicitat, i a pas un autre tipe de tren, beleu un inter-ciutat ?
— (la tipessa de l’autre guichet) I a un tragier, ò sabe que zò prene, mas fau ‘chaptar lu bilhet sus la tiala. N’autres aquí van pas vos lu far.
— Qu’es d’enquera un bra’e sistemi ‘quò.
— (lu pitit chap darrier los dos) E puei monsur, pus degun pren los TERs, atz lu tegeve, quò vai vista.

Me songet que ‘queu-quí obludet d’anar se dordar sus las linhas, que pòde condure la locomotiva se ò fau.

— Me songe que v’autres atz pas compres, i tòrne ‘donc : i a pas de trens per me menar intre Esgolesme e Lemòtges, e vau au mitan de la linha e vòle ò far per becana, mas avant, me fau un tren ente pòde conhar ma bicicleta.
— (lu pitit chap) Mas i a un autocar. Fau prener un tren puei un autocar.
— (me, au guichetier) E prener dos TERs per anar a Lemòtges, aquò deu ben se far d’enquera ?
— Monsur, vos vendrem pas aquí de bilhets TER, mesma copats a Vierzon o Chasteu-Ros. Pòde vos perpausar l’interciutat, un tren que pòt prener la vòstra bicicleta.
— E be, vau prener ‘queu-quí.

‘Quò fai longtemps que la companhia fai tot per nos far mauaimar lu tren.

Fin finalament, aprenguí lu dimenc ser que lu pitit tren eriá tornat quilhat. Pas greu, ai descidat de far la rota mai la becana, vau ò far, avecque e dins l’eideia de « far ‘na marca », coma un tragier que semblaria « Leire per becana », sauv que aquí aquò seriá « Vinhava per becana, bicicletejar intre ribiera e ralh ».

« Vinhana per becana »

Lu tragier Lemòtge–Sent-Junian

Lu tragier es pauc long, mens de 50km, mas malaisat de far, que, ‘quò monta dins las cotas, ‘quò descen passat los tuquets, e fau ‘tenci’ de pas davalar dins las viradas. Coma sei un pauc mesfiós de çò que pòt balhar una machina numerica, aviá ostat quauques chamins « dobtós » de la traca, per m’aretrobat sus ‘na departementala… fòrt-fòrt passanta de veituras. I metí un pitit juòc per passar d’una riba l’autra, d’un costat de la linha l’autre, d’un pont ad un passador. Pauc long e pauc de dificultats en defòra de :

  • Dins Lemòtges, ‘quò deu pas estre malaisat de trobar un biais d’eschivar los 10km, per ò dire autrament, lu o la que vòu se tirar vista de la vila, li fau copar ne’n biais non pas segre la via.
  • Dins Aissa, me songe que nostra dama d’Arliquet es de veire, adonc, ai chausit lu nòrd de l’Aurença, mas sei demorat sus la famosa departementala, la D79. I a beleu moien de copas au Mas de las Landas. Aquò eschiva ‘na rota de granda circulaci’ e lu chamin de Chantegraulas — « chemin de Chantegros » per los francès — un chamin qu’eisista pas ne’n defòra de la virtualitat.
    • per passar au sud de l’Aurença, beleu contunhar dins Lemòtges jurtaus Vantaus, puei ‘nar vers Merinhac, mas, faudriá prener lu temps d’estudiar que los chamin, me songe que mai d’una vetz, son gaulhós.
  • Avant Verneulh (pont de la Gabia), i a « Las viradas » e « las costas ». Las costas son pas ‘peladas entau per res. Per mon perron, descendí de becana.
  • St Iries, Sta Maria, St Vartunian, St Brecí pauc de dificultat, i a que l’intrada de Sent Junian ente ‘quò monta un pauc.

Lu chamin desempuei Naviki© :

lemotges_stjunian

Far lu toriste dins la ciutat de las 7 auturas

lemotges

Despart de Lemòtges per 10km. Lemòtges, la vila de la porcelana, l’anciana ciutat roja, la ciuatat ente los « trolleybus » son estats servats… Veiquí la gara e un prumier « sela-fís » — un mòt farjat per los francès per dire d’un pertrach fotographic de sa bicicleta dins un luòc balhat — mai lu Ermès :

IMG_20180813_095307

Tant se far portejar per los dius de los que forjeten, quau que siàia, la vila. E coma i a ‘questa istòria de segre la linha, aprofecham d’estre a la gara per far un pauc de chamin, que la linha dintra las doas garas fai totparrier una bocla. Aquí, qu’eriá un plaser personau que damandava totjorn a mon pair de passar per queu pont, d’ente avieisam tots los ralhs. Passat per aquí, qu’es veire ‘quela ‘gleisa :

DSCF1913
‘gleisa St Pau – St Loís

Aura que la rota es ‘chabada e qu’aprofeite dau 15 d’aust per far lu jornau, me rende compte que la camerà eriá pas branchada à la desbuta, adonc, pauc d’eimatges. Un diu qu’es ben, mas per estre segur d’aver un grand beneficí dins las portecci’s daus ciaus, tant anar veire St Marcau. E coma ‘queu bilhet es per l’agenca dau torisme de «  l’Occitania granda d’aicí Vladivostok », vau passar prener ‘na fotografia de la rua Mistrau. E per ‘quò, l’aplicací’ numerica me damandava de passar sus queu sautador, seriosament 🙂

DSCF1914

Trobar la rua Mistrau dins los « thuyas » :

DSCF1915

Un diu saludat, ‘quò vai, mas quante obludatz qu’un daus chafres de LemòtgesAugustoritum — es la « ciuatat de las 7 auturas », los autres diaus sont un pauc mocandiers e vos fan paiar lu chamin. Me qu’aviá trapat un pitit mau ad un januelh, los tuquets me ò tornetan ‘pelar au Mont-Jovís, que ne’n veiquí la gara :

DSCF1917

E forçadament Sent Marcau :

DSCF1918

Afé, aiá entau mas recomandaci’s per lu voiage.

Se la jugar coma lu Razemon

Forcadament, lu filme aus abonats absents, qu’es un pauc leva-nas de voler far coma lu Olivier Razemon, que lu seu ciber-caier es liat aquí (>fr-Le Monde©), far coma e balhar un eivís luminós sus los kilometres de pistas e bandas ciclablas. Daus kilometres que son tant beus, tant ben realisats que passatz dessus sans los veire es la prova d’una meschaënta fè acertada.

Lancée dans la création de 400 km de pistes cyclables dans l’agglomération, Limoges Métropole vient d’ouvrir 1,5 km de tracé au nord de la ville, près d’Ester. Même si ce n’est pas le secteur où il y a le plus de cyclistes.

Seriosament la meraria (>fr) vos fau ‘restar los pitits pictogrames « verd e blanc », fau ‘restar las bandas pinturadas sus 100m. Fau bastir un vertadier reseu, ò tener e ò metre ne’n prumier dins las prioritats a las crotz. Viguí pas un pananceu « tornatz a drecha ». Sens obludar que Lemòtges eriá pas dins lu classament de la FUB !

Vei-ne’n-quí un bocin desempuei lu bolevard. Seriosament, fau ò tornar far que las raiças minjan lu bitum un pauc pertot, zò tornar far, dins un sens e dins l’autre, quite de prener una via a las veituras, ‘las an pro de plaça entau.

 

Aissa — St Vartunian

aissa

Passat lu bolevard, vei-nos-quí sus la departementala limerò 79. Ela monta, ela descen e i a una « via verda », afe, un chamin de peiras sinhalat coma se qu’eriá ‘na via verda, chamin de Testa Jau.

 

Ai dich que me mesfiava de las aplicaci’s, que de las vetz, vos fan passat dins l’erba, per pas dire dins una prada, e mesma, i a vertadierament res de fach per las bicicletas :

IMG_20180813_110212
chemin de Chantegros

Lu long de la rota, i a daus molins, daus passatges per lu tren, daus passadors, de las ‘gleisas, daus paneus per montrar l’alienaci’ d’un païs. Dise aquò esmai siguesse pas lu mielhs plaçat per far las leiçons ;  avant las Viradas, ai pas saugut legir « las Costas » sur la carta, e vei-me-quí apres marchar lu temps d’una toponimia que ne’n conta pas 🙂

St Vartunian, St Brecí & St Junian

 

Aura sei chas me, pas entierament, mas, chas me quau que siàia. Un chause me tomba dessur que dau monde vendrá be me charchar se pòde pas marchar.

D’enquera de las garas, de las ‘gleisas, daus bastits, per montrar que sei be apres segre la via dau chamin de fer :

 

St Junian

I tornar sus ‘na mòda « juga zò coma lu Olivier ». I a res de ben realisat dins la ciutat pelissièra ! ‘Viá trobat ‘quò l’an passat (>lm), veiquí la trobalha dau jorn, la rua Jan Jaurès :

IMG_20180813_133334

Dins lu centre, ne’n defòra que i a pas de fuòcs, nonmàs de las zonas 20 e 30, que ‘quò fai parlar dins lu jornau locau, La ‘Belha (>fr-fcbk) :

img_20180814_183510.jpg

Veiquí un boiradís de fotografias :

La Glana se gieta dins Vinhana

Aquí deve daissar la perpausici’ dau « chamin per la toristalha » per los, e las, que van per bicicleta. Me fau tornar a drecha per quauques kilometres de mai :

glane

‘Quela darnièra costa, per far lu fiar, vau la montar sens descendre. Es entau ! Un chause que tu faguetes a 15 ans, pòdes be ò tornar far passat 40.

Totjorn mai quilhs ciaus bruns, aluenh-monts, finalament sens poder eschivar 3 gotas de plueia :

De sègre…

Per lu ceve — CV — !

Veiquí la carta dau tragier realisat mai ‘na becana de 22kg ‘na vetz charjada :

–!–

Coma faguí daus kilometres per ‘queta fotografia, ai pas obludat la mocaria de me permenar mai ‘na bicicleta alemanda e ‘na biaça ecricha d’un messatge dins la linga anglesa…

200 | 2018/07/04

Français, ce billet est traduit ici (>fr)

Tòst pertit per çò que vai estre per un temps « mon » aventura.
D’abora pertit per far 200km d’un trach, 200km que serán un pauc mens.
Ten, vau las balhar aura las chifras, entau ‘quò será fach :

184 km rotlats dau mandin au mieijorn, ne’n 9:10, per ‘na mejana de 20,19 km/h.

E d’enquera mai : ma becana ‘bilhada d’una sòla biaça fai quauques 18kg, e desempuei l’ivern ai pas ‘chabat de pardre mon gras.

‘Quelas chifras son balhadas, a la vetz perque sei un pauc fiar de iò ‘ver fach, e, d’una autra vetz, per me planhe que sei pas daus melhors. Qu’es entau « un bon lemosin es un lemosin jamai aürós ».

‘Mercres 4 de julhet 2018, jorn daus goiats

Eriá coma un burgaud. Dos jorns de congiers passats de se sonjar sus la becana, a vieisar quò-quí, quò-laï.
E me fau prener aquò, prene pas aquò per pas trainar dau pes per res, programar las foncci’s d’urgença sus lu telefòne inteligent — pòde estre percutat per ‘na veitura, eu comprend que la vitessa ven de frutjar tròp vista e eu ‘pela los secors tot sòu e eu evoïa un messatge a mon frair — preparar las darnièras trufas per aver assez d’energia.
Me despaciente talament aisadament que dès las 4 òras dau mandin eria de’n-pè.
Leva te, barra la meijon e rotla. Entau faguí.

Qu’eriá dau chamin qu’aviá fan — quante a cinquanta ans as pas fach un 200, as mancat ta vida — e la nuech me’n aviá perpausat prò per que lu prenguesse coma un margaud lechadier.

Partissí, la becana fardada davant-darrier daus fuòcs, me ‘bilhat d’un gileton jaune marcat d’una frasòta ne’n esperantò « Demokratio urĝas en Eŭropo ». Partissí dins un silencí clafít daus bruchs de la nuech.

Sei pas conegut per estre fòrt e coratjós, adonc la « Leire per becana » es la benvenguda per un prumier 200. ‘Queu chamin es per las becanas çò qu’una autò-rota es per las veituras, tan iò dire °.

Coneisse desjà los 50 prumiers kilometres, e ilhs son ma marca que ‘ribesse un quauquaren de mau : ‘na roda crebada, me sente mau, un singlar me passa davant, o sabe pas me, avieise dins un champ une socopa volanta…
Los prumiers kilometres son ma marca, e vau suau dins la nuech frescha, a la bròa dau chamin, un chamin tracat per los pas de l’umanitat lu long de Leire.
Daus levats e coijats dau solelh ne’n viguí despuei cinquan… dins la vida. Quitament totjorn sieitat lu cuòu sus de la terra o dau sable, beleu mesma mai un aër un pauc colhon.

Estre d’abora qu’es estre a la poncha dau jorn.
E la poncha dau jorn se persentet coma jamai auriá pogut i sonjar. Un orlutz roge comencet de se montrar. Sabe que passat l’aurelha de Bou — la concha — i a ‘na linha drecha. Sabe lu nom de la vila sus laquala se montre lu brandon.
La drecha es aquí aurá, lu ceu coma Leira son apres chamjats l’un l’autra.
Sei apres segre la drecha, adonc mai-me-tot sei dins lu chamjament que vai de contunh. Lu sòu equilibre es lu que me pòrta sus la becana, e, es aquí que vòle ne’n venir, per la prumièra vetz, ai lu sentiment de me saber sus un autre equilibre, lu que fai tener la becana sus Terra, lu de Terra dins lu cosmòs.
Iò sabe que qu’es un pauc colhon, mas aura lu brandon es pus, qu’es lu solelh, l’arc de lumira es franc rond, eu es crane sus Jargeau.
Iò sabe que qu’es colhon mas me ‘restí lu temps d’una fotografia, pres de stupor davant l’espectacle.
I a res de mistique aquí dedins. I a nonmas la vida vivanta, la beutat dau momint. Res de mai.

Quante torní prener la becana, aviá l’eideia que aura, eriá bon per ‘chabar mon chamin. Res de mau podiá me ‘ribar passat un tau espectacle. E quò fuguet verai, que setz me legir. Sem aquí a mens de 30 km dau despart, e me fau far 200, adonc, vau daissar davalar la liriçitat per pas vos enuiar de tròp.

Lu restant dau chamin, lu mandin, se passet de veire la sauvatgina se desvelhar un pauc pertot dins los champs : de las lebras per cent, de las graulas, de las cervas, un nombre de pas creire d’auseus pertot apres minjar los mascharons… e ne’n daisseten pró per me’n far minjar quauques uns.

Per pas mancar d’energia, tots los chanjaments de paginas dau guide — 30 a 40 km — minja de las fruchas sechas, beuve un còp. Mai-que-tot fase ‘tenci’ de pas ‘gaitar l’ora e la vitessa apres estre enregistradas. Vòle pas m’espaurir per cas que las siguessen meschaëntas.

Estre lu long d’un fluví, aquò vòu dire lu traucar, passar d’un costat, d’un autre. Son gairment los sòus moment que faguí fonccionar la camerà. Aviá enveia de simplicitat. Pas sens las technologias, mas, de la simplicitat : un casernet de rota sus la biaça de davant, pauc de fotografia.

Daus ponts, daus passadors, vei-ne’n-quí daus eisemples :

que lu pus bra’e es lu pont achanau de Briare : lu second grand momint de l’epopeïa :

La camerà es ‘crochetada a la forcha de la becana.

E entau fasent, fau far los kilometres… sòu.


Aquò es aura una certituda, vòle pas, pòde pas far de bicicleta coma los autres.
Passat lu second site nucleare, Belleville per pas ò dire — 120km — , veiquí la prumièra braçada, o beleu « deschambada », que se fai coneisser.
Marda, ai un pau mau a las chambas, e sabe pas ò esgar.
Me pause un pauc, beuve mai, e… de ‘gaitar l’ora me fai comprener que vau tròp vita — mai de 23 — e qu’ai oblidat de chamjar de plateus ad un endrech. Eriá apres forçat sens ò saber.
Bon, ai de tot biais p’una enveai de m’entornar aura, la fiertat — mau plaçada — dins la pocha. Adonc, torne montar e vau mens vista.
Es ad aqueu momint qu’un coquilhard sus bicicleta vòu far un bocin de rota coma me.
Lu tipe, retirat, es pertit mai sas biacas e sa becana de Marselha per far ‘na bocla ne’n passant per Tolosa, Bordeu, Peitieus, Nevers, Lion, Aissa… un pauc sus la Chamin de Compostela, lu perdeque de las coquilhas, un pauc segond sas eideias, segond los 30 km per jorn, beleu 2000km finalament.
Eu es pas meschaënt mas desire estre sòu.
Lu temps de la manòbra d’una esclusa, a la man, minja un pauc, e fugisse lu vielh.

Sancerre se montra mas ai p’unas enveias de grimpar dins la ciutat, adonc contunhe vers… Marseilles-lès-Aubigny.
Sei urós, que ‘n’amija que faguet desjà lu chamin me parlet d’una fòrma d’ecorchiera. Ela vai estre la benvenguda, tan pieg per la chifra ronda, sei ‘braçat.

IMG_20180704_152545

Un darnier pont, una roda ciclista dins ‘na zona comerciala e lu covent sera dubert per me.
Sei braçat mai uròs.
Ai tengut mon pariatge, ai sens ò voler fach de la cyclò-randonada, ai 4 ans dins ma testa e parte a la descuberta dau monde.

L’accuelh au covent es bon, la chambra es l’anciana d’una monjeta. I a pas de decoraci’. Fai freschilhós dins los corredors. Sei benaise.

Vau i durmir 4 nuechs lu temps de la Veloruci’ Universala. Ò contarai un autre jorn.

1530712457999

° sus la totalitat dau chamin, ai crosat un bon 100 de bicicletas, mens de 40 banhòlas, un pauc mai de 10 pietons.