Jorns d’ivern – Kawamoto Kihachirō

Per lu Nadau, au mitan daus 50 libres – romans, poësias, politiques – un devede. Un devede per eimatjar daus haiku dau pair Bashō.

Jorns d’ivern eimatge lu prumier renku de la poësia eponima dau Matsuo Munefusa – Bashō.

Bashō (1644 – 1695) es conegut per estre l’un daus mai grands poëtas dau haiku, e, eu es coma los Chikamatsu Monzaemon e Ihara Saikaku, l’un daus tres grands escrivans dau « sègle d’aur d’Osaka ».

Lu renku es ‘na fòrma classica de la poësia dau Japon, persentada coma ‘na seguida de pitits poëmas los uns apres los autres, farjats colectivadament per mai d’un poëtas.

Es de costuma de iò far de 36 estachons, 36 haiku per ‘na chadena per antau dire. La mòda vòu que l’un fase responsa a l’autre davant se. Un renku es de legir coma ‘na seguida, tot a la vetz liada e desliada.

Per « Jorns d’Ivern », 37 realisators participaten au progier.

Vèrs de pas creire : landar au vent de la davalada, porrai semblar au poëta Clesson-Crebat ?

Vèrs de pas creire : landar au vent de la davalada,porrai semblar au poëta Clesson-Crebat ? Luquau vai entau ? ‘Na davalada de flor de camelias sus un chapeu de palha.

Luquau vai entau ? ‘Na davalada de flor de camelias sus un chapeu de palha. La luna de l’auba fai dau merchant de plueia un merchand de saké.

[…]

‘Na bombona de plueia d’automna, ai tota la nuech per la saborar.

[…]

Ombra de la glicina. ‘La borda la meijon.

joursdhiver

Eimatge tirat dau site « filmes dau paradoxe » (>fr)

Antologia dau roge aus babinhas – Dominique Chipot & Makoto Kemmoku

« Buve a la font,
Ublidant que pòrte dau roge a las pòtas ».

Chiyo-ni

Lu NaHaiWriMo será tost ‘ribat e nos fau prener lu chamin daus ancians per lu segre de la lutz de lur trabalh. Justadament, son mai d’un còp los ancians que son citats e ratacitats, adonc un libre sus las femnas, las anciannas e las jòunas, qu’escriven daus haiku ; la linga japonesa balha pas lu genre coma la nòstra, laidonc, ente disem « trobador – trabaritz » o « poëta – poëtessa0 », los japones disen « haijin – haijin ».

Un bilhet tirat de l’avant-dire dau libre, ‘na revirada daus Dominique Chipot & Makoto Kemmoku.

De que dire dau haiku que fuguet pas d’enquera dich tan los teoricians e los autors ne’n negressiten de pajas. De que dire sans màs rapeler que lu haiku es pas ‘na flor perduda dins una prada per far la sauvagina, es un aubre que fau far ‘tenci’ de lu manhar docament, qua’iment totemps per lu visar frutjar.

Las raiças prenen dins la poësia classica japonesa, lu waka (o tanka ne’n defòra dau Japon), poësia corta de 31 sillabas (eisemple aquí (>lm)) composat d’un distique de 14 sillabas (7 mai 7) que fai reponsa au tercet de 17 sillabas (sus un ritme de 5, 7, 5 sillabas). L’autor usa dau tercet per far la lumièra sus la natura, son esmai es conhada dins lu distique.

De las raiças solidas, grandas, per sostener la branchilhada bela daus haiku, an mestier d’una tronça, per lu còp, simbolisat per Bashō (1644-1694), lu qu’imposet la simplicitat, la fòrça d’aquò qu’es pas dich e l’impermanença1 dins los haiku.

Desempuei Bashō i a doas grandas rotas, l’una, quilhada a la natura, l’autra que charcha pas a tornar ad imitar la realitat. Mas ‘quelas doas rotas son pas las solas branchas de flurir.

Dins totas aquelas flors, i a las de las femnas. Las son pas las conegudas perque la societat dau Japon eriá (e es d’enquera) dominada per los masles.

Quau que siàia, las femnas erián presentas dins l’escritura, des la prumiera antologia imperiala (lu « Manyōshu », ne’n 785), manta damas de cort erián nommadas. Sens obludar que l’una de las prumieras romanciera au monde es Murasaki Shikibu (beleu 978 – 1014), coneguda per son òbra « lu Dich dau Genji », mas egalament per estre poëtessa.

Que Chigetsu Kawai (~1640-1718) e Chyo-ni (1703-1775) ‘guessen pogudas estre reconegudas coma poëtessa dins lur temps, ne’n dich long sus la qualitat de lur haiku.

‘Quò es apres la seconda guerra mondiala que las haijin japonesas pogueten estre reconegudas. Aüei i a mesma de las femnas coma Kazuko Nishimura per ne segre ni mestre, ni sisteme.

Vòle pas revirar aquí tot lu libre, màs quauques bocins :

Midorijo Abé (1886-1980)

Aime ma vita
Coma aime
Las rosas.

Shizunijo Takeshita (1887-1951)

Maugrat
La revolta daus farmiers
Lu riz madura.

Takajo Mitsuhashi (1899-1972)

La chançon
De mile greus
Un sòu chanta faus.

Aya Shōbu (1924-2005)

Prumiers jorns d’estiu
Las aisselas peludas
D’una jouna obriera.

Amari Ōki (1941- )

Mon amic recep sa ben aimada
E me, la damanda daus impòsts.
Plueia sus l’erba2.

Haiku de la bomba atomica – 1945, de Masako Kawakami

Balhe lu teton,
Brutlat per la bomba A,
A mon goiasson, brutlat s’etot.

e un de Ishi Funazu

Ma sor, morta brutlada,
Ten totjorn a la man
Son ombrela colorada.

E dos « modernes » per ‘chabat ‘queu bilhet :

Michiko Kaï (1960- )

Enfialant
Mas malinas de banh
‘Na flor s’espanís.

Ayaka Satō (1985-

Au mitan daus perfums
Daus oliviers
La nuech negra.

L’eimatge es tirat d’un blòg (>fr) dau Monde©

___

Tots los noms japonais son estats mes coma ne’n occident, es de dire pitit nom-nom. Los haiku son revirats dau frances, EDR !
0 poëtessa mas fessas, per gardar lu meschaënt galicisme.
1 l’impermanença es ‘na noci’ granda dins lu boddisme, mai-que-mai dins un païs ente los tremblaments de terre de bana coma los tsunami poden decidar de vòstra vita.
2 « Pluie sur les tussilages », lu tussilatges es ‘n’erba vivaça, mai de las flors jaunas que son un remedí.

____

Eu torna, lu mes daus haïku, lu NaHaiWriMo, ujan dins la linga occitana maitot. Lu temps d’una mesada, vos fau escrire d’aquilhs pitits poëmas sus ‘quò que vos passa per la testa, o sus ‘na tematica coma iò fan los-las haïjin de França ; perpause d’alhor de segre los mòts que lur site fbq balhará per los e las que troban pas l’inspiraci’…

nahaiwrimoc

fau eïperar febrier de 2014, e i a res de ganhar.

Ta maire se sona Bashō ?

Lo chatTa maire se sona Bashō ?

Una pita nhòrla e una sovenança en passant.

Auei, ai mandat a quauqu’un de botar defòra las fautas de françés dins una coleccion d’aicós. N’i en a, tanbem en òccitan. Mas vòle parlar de l’idèia. Vaiquí un aicó d’aqueu estiu :

La pluèia frescha
-lo chat rintra e marcha –
flors aigadas, leu.

L’ai revirat coma quò :

La pluie d’averse
– le chat entre et marche –
fleurs d’eau sur le sol.

Bon, aviá escrich pluie emb un « s » mas quó ‘riba de la vetz quand los dets son tròp gròs 🙂
De ser, lo me ditz :
«Les textes que tu m’as envoyés ne sont pas tous égaux… tu vois j’aime bien l’image de ton exemple sur Bashō, « fleurs d’eau sur le sol »».

‘Quí manque d’estofar de rire e raconte que quand quò plòu, ma maire seguís lo margaud emb una pelha en disant :

«Visatz-me quò, quela raca de chat, floris pertot». E li disi qué ma maire n’a jamai legir Bashō (e quò ne lui manca pas). Li disi tanbem qué queu bocin de vita es pròpri a far un aicó. M’encoratja a trabalha mon françés avant d’apréner l’òccitan (en plasentant e per evitar los occitanismes (1) coma « faire converse » per « tenir une conversation« ) e a pesar mot per mot mos poèmos en visant la mesma fòrma d’image que dins queu-quí.

Eu me bailhat 11/20

(1) Quò me fach sovenir que, pitit, una vetz, a l’escòla, lo vesin en contant sa dimenjada aviá dich :
«J’ai « peinturé » un mur avec mes parents», dins la classa, degun ne diguèt ren mas l’institutritz li demandet de parlar francés e que lo vèrb « peinturer » n’exista pas. Li tornei e quò balhei :
«J’ai « peinturluré » le mur avec mes parents»…
Benleu queu jorn, auriá estat intelligent de nos esplicar d’ente ven la fauta e non pas punir lo fils de paisan.