Gino Bartali « Una becana contra la barbaria faissista »

Lu libre conta l’istòria dau Gino Bartali, doas vetz champion dau Torn de França (1938 & 1948) e tres còps dau Giro (1936, 1937 & 1946) e pertant, qu’es pas un libre que parla « becana », luenh d’aquò.

De pertir de quauques tesmonhatges, de copilhatges de premsa, de l’istòria contada d’aqueu goiat de la campanha, vei-nos-quí menats d’aicí los començaments dau Gino coma obrier chas un mecanician, que lu patron eria se-mesma cicliste, jurtà las annadas negras dau faissisme.
Jurtadament, lu Gino es fòrt catolique, e, dins ‘quilhs temps ente lu Vatican eria après negociar son bocin de terra dins la jòuna Italia, los mesma catoliques son de contar dins los que s’opossan au nòu regime.
Lu Gino es catolique e vòu pas estre « instrumentalisat » per lu regime. D’aucuns li damandan de far lu salut faissiste, e se sinha. D’aucuns li perpausan la carta dau partit, eu fai benesir son maridatge per lu papa Pie XI, lu que tuet la lumira dau Sent Sèti lu jorn de la venuda dau Hitler.

  • Aquò es contat dins lu filme « Una giornata particolare » :

-!-

L’autor, lu jornaliste, Alberto Toscano, eisplique coma l’archevesque de Florença, Elia Dalla Costa, insistet per ne’n far lu « factor de la libertat ». Aquò consistava de far passar daus faus papiers. Lu cicliste sap que las barras de sa becana son voidas, eu sap los montar e los desmontar, eu sap que beucòp de sodarts lu coneissen e lu daissaren passar… mai que tot, eu sap que sens se, dau monde poden pardre la vita.

La guerra ‘chabada, lu grimpor aviá pas dgautras eideias que de montar sus ‘na bicicleta¿ per ganhar.

Un fòrt-fòrt bon libre que se legís aisadament, fòrt agradiu.

Publicités

« La fòrça dau silenci »

Que v’autres atz fusinar dins mon ciber-quasernet ente ‘quò se parla « becana » e veiretz l’utilh d’un librari (>fr-becancaneries) :

Forçadament, quante ‘quò se parla de libres, sei ‘quí ‘ribat. Adonc, coma aviá dins l’eideia de tornar ne’n tren, prenguí de que tener que los trens, aus jorns d’aüei, sabetz quante setz dedins, e d’enquera, pas quante ne’n surtiretz.

I a una culhida de libres qu’es vertadierament ben facha « pi’ta filosofia dau voiatge ». Ai desjà legit lu sus los trens, sus la marcha, ai pauc aimat lu sus… las becanas, mas bon, aime res de tot biais.

« La force du silence » Cristina Noacco

Es un libre ben agradiu de legir.

L’autritz i parla d’ela, un pauc, de sas charchas dau silenci dins un monde clafit de bruchs e d’eimatges.
Eschivem lu costat « mistique » qu’auriá pogut sautar d’un tau subgier, per mants domenis d’estuda : lu silenci d’un canton passat ‘na catastrofa, lu silenci daus sords, lu silenci dins la musica…

Un libreton que la legida ne’n es aisada, mesma un ser de competci’. Pòde pas ne’n dire mai que se taiser es bon per ò servar ‘queu silenci que fai mestier.

Los delicís de Tòquio – Durian Sukegawa

Un pitit bilhet per parlar dau libre que fuguet la sorca dau filme.

« Escotar la votz daus “hazuki” », veiquí lu secret de la Tokue, une p’ita vielha que sos detz semblan manhats estranhament, ecotar per preparar e belament far lu « an », la pasta cuecha « hazuki » — de las favas rojas — per clafir los « dorayaki » — ‘na fòrma de gargossa.

Sentarō prenguet Tokue per trabalhar dins sa botica e, eu viguet la pratica se doblar, que d’un còp, los gasteus erián mai bons. Mas, la p’ita vielha ‘cata un autre secret, un d’aqueus que se ditz pas entau.

Un jorn, la femna ven pus trabalhar e daissa lu Sentarō se desbrolhar.

Veiquí per lu darrier de cuberta dau libre.
Tant iò dire, lu libre « los delicís de Tòquio » eu ben melhor que non pas lu filme. Los personnatges son un pauc desparriers, an mai de prigondor, mas, coma mai d’una vetz dins los libres japonès, quò s’i passa pauc de chausas.

La confitura « hazuki »

Trobaretz sus la tiala coma far la pasta. Per far aisat, disen que fau lu trempilhar ‘na nuech puei los cueire un còp, un second mai la meitat dau sucre, un tresesme mai la seconda meitat. Veiquí mon biais de far :

  • Dins una caçairòla per cueisson lenta, botatz 100g de « hazuki », mai quauques 30g de sucre, dins 300ml d’aiga.
  • ‘Na vetz ‘ribat a la temperatura nauta, tuatz lu fuòc e daissatz cueire tota la nuech.
  • Lu lendeman, botatz las favas dins ‘na caçeiròla normala, 50g de sucre e fasetz iò cueire 15mn.
  • Entopinatz e minjatz zò dins la setmana.

Per cas que voudrietz ò far un pauc mai coma ‘na confitura e poder ò conservar, podetz metre mai de sucre, un pauc de « agar-agar ».

Per ne’n ‘chabar

D’enquera ‘na vetz, veisem que los, e las, dau Japon son pas tant luenh d’aquò daus lemosin⋅a⋅s que i a un proverbí que ditz :

Bons galetons e bonas favas
Garissen totas las malaudias.

Jo Nesbø « L’òme de nevia »

‘N’ enquesta de l’inspector Harry Hole, virat dau norvegian per Alex Fouillet.

Los prumiers borilhons de nevia an un quauquares d’estranh. Fan d’apreuimar los cobles dins la chalor de las velhadas, s’ajocar los bruchs, s’alonjar las ombras e ilhs ‘catan las marcas.
Dins lu jardin personau dau Becker, un òme de nevia apareguet, coma una torna òrra, daus grands uelhs negres virats endever las fenestras de la sala. Lu lendeman mandin, la maire es pus aquí, despareguda ; i a nonmàs son escharpa ròsa de passada autorn dau còu de l’òme de nevia…
Beucòp de femnas, en Norvegia, desempuei d’annadas, doneten pus de sinhe de vita passat lu prumier jorn de nevia. Harry Hole recep ‘na letra que li ditz que vai i aver d’autras victimas.
Per una vetz, eu banturla pas e l’inspector es faça ad un tuor que ò fai coma una abituda, dins son canton.
Aquela enquesta vai lu menar a la bròa de la folia.

Es un libre que quauqu’un de mau intencionat me balhet, per far de mas nuechs daus meschaënts soms. E per dire verai, que pertant sei pas un amator dau genre, prenguí beucòp de plaser a zò legir que veraiament, es ben escrich — ben revirat — tant dins lu sens de l’istòria que dins lu de la linga.

Justadament, la linga dins la prumiera pertida es importanta, que segond lu dialecte usat, atz o b’etot podetz aver, tala origina tant sociala que geografica. Entau disant, dins la testa de l’inspector, una tiala se tissa, daus liams sautan, un monde se montra per comprener los fachs.
Dise pas que fau per los istes de la linga ò legir per aquò, un libre deu se legir per envia, mas beleu qu’ilhs i trobarián un chause de trabalhar, ne’n mai dau plaser.

  • Aquí un liam (>fr) vers Slate, sus lu Jo Nesbø.
  • La pajina (>fr) chas l’esditor (d’ente es tirat l’eimatge).

product_9782070786411_195x320

Lu festivau de la colha — Chuck Palahniuk

O « lo festenau dau roston », o beleu « lu festenau dau biron », afe, sem totjorn lu colhon d’un autre, adonc, seretz pas perdut per trobar coma virar lu titre d’aqueu libre.

‘Queu libre, lu trobí au bujadomatique, pausat dins la p’ita nicha que lu monde i laissa daus libres vielhs e mai que tot los tesmonhs dau Jeroboam que i pausan lurs papierons.
Afe, ‘queu ‘vendres, i a un libre « le Festival de la couille & autres histoires vraies » dau Chuck Palahniuk. Segur que lu titre, afe, comprenetz que… sens parlar de la cuberta que montra ‘na vielha cofada de bigodis lu cuòu pausat dins un canapet e un masle meitat nut sieitat sus ‘na chadiera.

Lu libre eriá per me, de segur.
E ne’n comencí la legida.

Son de las novelas, que l’estile es moderne, sus la societat americana. Coma l’autor es lu dau « Fight Club », sem de las vetz apres ne’n entendre parlar. Lu tema es un pauc lu mesma que dins lu « Fight Club » — ai vust nomàs lu filme — qu’es de dire que ‘quò se parla daus liams de mens-en-mens aisat dintra los umans, per çò que podem ‘pelar uman de nos jorns dins ‘na societat mai d’una vetz espotida per la megamachina.
Afe, ‘queu boiradís, maitat imaginat, maitat vita vertadièra es agradiu de legir e balha lu fuòc de viure.

Mas, ai ben dich que lu trobí « au bujadomatique », adonc, un luòc ente pòde avieisar lu monde moderne e mesurar la distança que m’escarta d’estre un vielh cobilhs. Aquela distança es de mai en mai reducha, ai paur.

Au bujadomatique, doas femnas erián apres purar que « i a pas de wifi de disponible » aquò pòt pas se concebre, ‘nam sus la luna, non ? Mas alòòòòòòòò ! E, seconda rason de s’esmangonhar « i a pas de prisas per branchar lu porta-onda ». Coma dirián los occitans oficiaus « quina escandal ! ». Coma quò se ditz en Lemosin « paubre monde ! ».

Afè, eriá apres legir mon festivau que dins la rua, i aguet ‘na proceci’. Beleu ‘na desena de pitits vielhs e de p’itas vielhas après permenar ‘na crotz catolica, entrepanada. Vòle dire aquí que sus la crotz e dessos, tot lu buesc eriá cubert de pitits pans. Beleu un chause rasle per la festa daus mòrts.

Pòtas portairitz
D’un Gesús entrepanat
‘Gleisa de jòia.

E sus lu bassuelh dau bujadomatique, faça ad aqueu cortegí, lu festivau se balhava de legir…

Passada la bujada, i a mon clessau de legums a anar charchar. L’endrech es barrat. La rua ente es situat lu cafe-becana — e lotjador daus clessaus — es la rua ente lu Jean Baptiste Poquelin, mai conegut sos lu chafre de Molière, passet un momint de sa vita. Qu’es maitot la rua ente i a lu darnier sex-shop de la ciutat.
E vei-me-quí apres tornar legir mon libre.

Davant lu sex-shop
« Festivau de la colha »
D’enquera ‘na vetz.

Que un « d’enquera un còp » per ‘chabar lu haiku seriá estat mai occitan oficiau, segur, mas aquò m’auriá beleu fach passat per çò que sei pas.
Fin finalament, mai l’ora de mai dins la nuech aguí lu temps de ‘chabar lu libre… coma ‘queu bilhet.

 

  • « Le Festival de la couille et autres histoires vraies » dau Chuck Palahniuk (Bernard Blanc (traducteur)), chas Folio (>fr)