Mo’ai

Lu temps de las vacanças, torní trabalhar ‘queu teiste persentat entau a la fin d’annada 2020 :

Una tipessa de l’ancian obrador d’escritura nos damande daus racontes per se musar. Las consinhas son d’escriure segond los mòts que ‘la nos balha, segond l’actualitat, de far quauques 1000 mòts ne’n doas oras de temps, coma lu prologuí d’una novela.

Ne’n comprene l’eideia emai ò faguesse pas « ne’n linha ». Lu prumier còp, aquò balhet lu bilhet (un pauc adobat que aviá pensat a farjar ‘n’autra conaria a la desbuta) « appel à témoin » que se troba aquí (>fr-becancaneries).

Tant ò dire, desirava perticipar au concor dau CAÒC (>òc), concor de racontes breus, mas, sei pas uròs de mon trabalh.

Adonc, veiquí lu conte modifiat, res de mai.

Mo’ai

Dins los temps vielhs de l’istòria — daus temps que l’umanitat eriá d’enquera dins lo sòm daus diaus ‘catas dins quauques raibes prep de sautar de la negra nuech cosmica n’i aviá nonmàs los ciaux per dessus lo manteu de la qu’eriá pas d’enquera « La Terra ». Daus ciaus bruns dausquaus davalavan daus auratges o b’etòt de las tempestas de fuòc, çò que boirat coma la lava chauda formet d’aquí-d’alaï daus prumiers crostissons.

Pertot sus ‘questa bola de matiera, dins los ciaus, dins las aigas, dins ‘queu manteu de lava chauda, chasqu’una de las mendras moleculas — totas parieras coma las dau jorn d’aüei se boirava l’una coma l’autra per forjar tau o tau element. Tot parier, elas se desboiravan mai d’una vetz, que quante las fòrças de la natura comandan, n’i a que de segre, mai-que-tot per daus elements tant pitits.

Quau que siàia, per fòrça d’estre saquetats, daus elements prengueten fòrma. Per ne parlar quairement que de quauques uns, aquò fuguet la fòrma de las peiras.

Dins ‘queu manteu, i aviá una tropelada de peiras apres vironar dins las venas de lava. Las se sonjavan au biais de sautar dins lo monde, a la faiçon d’eissir a « l’aër liure » per entau dire :

« Me, vòle pas sautar sens v’autras totas las filhas !

Mai-me-tot, que autradament, vau estre viste perduda…

Me, vòle passar la darnièra, per estre segur de pas vos pardre…

Espere que quò fara pas meschaënt temps… »

Breu, de las conversas de peiras.

L’endevenança de la Terra se fasiá per entau dire, sos la mans, afe, sos son manteu, dins un viatge desbutat un grand temps d’aquò : ‘na minuta, un an, un sègle, daus millenaris… n’i a gaire degun per ò saber.

Chamin fasent, lo viatge dins las ribieras de lava se perseguet, pauc a pauc, que res dins çò qu’anava estre la « Terra » que n’autres coneissem se montrava d’enquera. Dins ‘quilhs temps luenh-luenh, la planeta eriá nonmàs una bola chauda ente los brolhons d’un temps erián esbolhats, eschafrats per un autre.

Dins ‘queu temps que las polas ‘vian d’enquera de las dents, las chausas pressavan pas tant coma aüei e lo viatge sos lo manteu de la terra durava, durava, durava. De tot biais, dins los ciaus, la pertida de bilhard cosmique eriá pas d’enquera ‘chabada. De las chausas que davalavan daus ciaus, i aguet los elements menats per las cometas, l’aiga per ne’n balhar un, mas i aviá de las meteoritas maitot. Dins lu grand cosmòs, un jorn, la terra encontret quitament sa sor bessona. Elas-totas doas, non pas far daus portaments coma n’autres fasem, elas se « minjeten los manteus sus l’eschina » ; quante las se bischaten, la resulta fuguet grava per tot lo monde : la terra grossisset un pauc d’aver engolat sa sor, de las moleculas s’eschapeten, tant coma quauquas ròchas.

Per fòrça de virar, aquelas ròchas ‘chabetan per se satellisar autorn de la terra.

Aquò per dire que coma l’aiga de las cometas, la noveutat podiá ‘ribar a tot momint. Ne’n mai d’aquò, la « Terra » se’n ‘chabava pas de se pensar : es-quò mielhs d’aver aquí un espaci per ‘quò que seriá un jorn los aubres, aquí un espaci per servar las aigas que davalavan daus ciaus…

Las nòstras peiras, mai-elas-tot, contunhavan la permenada dins lo manteu de lava. Un còp, la nòstra tropelada fuguet ‘pelada per perticipar au brolhon de la montanha que coneissam aüei sos lo chafre dau « Grand silenciòs de l’Africa ». I a màs que l’una de las peiras aguet dins l’eideia qu’un jorn elas ‘navan aver beleu tròp chaud, ela aimava mielhs estre pas eslunhada d’una aiga. Una autra vetz, totjorn dins lo viatge que perdurava, sus de las rotas sosterranas, elas encontreten a una forcha, las plaquas de l’Asia e de l’India — de segur qu’aquò se disiá pas entau dins qu’ilhs temps e forçament, las doas plaquas damanderen a las peiras de chusir un camp. La mesma peira, beleu un pauc mai fina que las autras, diguet per que per l’ora, las chausas pressavan pas tant qu’aquò, que las trobaran beleu un trabalh alhors dins lo monde grand apres ‘ribat e que, montar tròp naud deviá pas estre bon per la santat — qu’es de creire que qu’eriá ‘na peira assabentada sus un modolon de chausas. Una vetz de mai, ela encontreten un tapon de moleculas que elas, desiravan far un alimaud lo jorn de la granda surtida. Coma diguet la nòstra sabantassa « chasqu’un son gòst, n’autras faran que toschar la faça d’un ‘limaud, mas demoraram peiras ».

E lo viatge dins la lava tornet prener que restar ‘na ribiera es afar malaisat.

E lo temps contunhet de passar, de passar, de passar… lentament.

Beleu una nuech, una gròssa peira davalet dau cosmòs e copet la tropelada ne’n doas pertidas ; la chadena demoret ente ‘l’eriá fòra la peira sabanta que se trobet propulsada dins l’aër… per s’esvedelar alhors.

Dins un prumier temps, las peiras rencureten un pauc l’amija sabanta mai que tot que las perpausicions per sautar arribavan e degun per saber se qu’anava estre pro naud o b’etot pas, se qu’anava far pro chaud o pro fred… fin finalament, elas ‘chabeten per sautar sus ‘n’isla — pas una d’aquela isla mai un chapanhòu estranh visitada per un tipe mai son chin, non, una isla perduda au mitan d’una granda mar, luenh-luenh de tot. Per elas, mai lo temps, i aguet dau monde per las levar un jorn e las quilhar drechas, coma de las peiras fichas ; per daus unas, elas fugueten plantadas sus la terra solida, per de las autras, sens tròp saber lo perdeque, faça a la mar, beleu per las daissar gaitar la broá d’un monde… o beleu lur sòr perduda.

De que dire d’aquela peira ?

Migretz pas per ela ! De la mesma faiçon qu’ela sautet dins los aërs, ela ‘chabet per aterrir un jorn, afe, una nuech, que tot lo monde sap que las peiras sauten la nuech dins quauques païs.

Ela zò faguet dins un cuenh de terra pas naut de tròp, una terra de tuquets, abriada dau vent per daus aubres de pan, un endrech que semblava un pauc chaud e dau mesma biais, un pauc fredper dire tot emb-d’un, un païs d’equilibri.

Los umans d’aquel endrech, jamai esseiaten de la prener per la conhar dins un bastit o mesma de la far rotlar per quauquas rasons que sòu los umans fan, per eisemple de las taulas de peiras, coma per dire « ‘chabatz d’intrar » ad un gigant apres se passejar.

La peira sautet d’un pataclan de granit, pausada sus d’autras. Qu’eriá entau e pas autrament.

De son viatge, marchatz saber perque, beleu ‘na fòrma de liam sacrat coma las soás sòrs, ela aviá gardada l’eideia de semblar un d’aquilhs estres vius. D’eifiech, ela aviá coma una fòrma de faça, quitament una faça umana. Aquela faça damandava un pauc de respect, emai ‘queu tract, ‘quela semblança coma l’umanitat fuguesse mens fòrt que per las de l’isla perduda. Quau-que-siàia, la peira qu’aviá encontrat los dinosaures sens ò saber, mesma, per vos dire, la meteorita granda que beleu los faguet despareisser, ‘quela peira eriá pausada e benaisa dins ‘queu cuenh que las gents ’pelan aura « Lemosin ». Las gents d’aüei, que d’autres, ben amont naut dins lu raconte grand d’aquilhs umans, fagueten màs pinturar de las chaunas, d’autres màs chaçar o pescholhar a l’epoca ente un riu venguet li banhar los pès.

Afe, la nòstra peira ne’n avia vut de las chausas, e los umans erian pas sa peroccupacion prumiera, ‘questa enja capabla de se tuar per ela-mesma.

Los pus savis dau canton, coma per far creire qu’ilhs sabian ‘na fòrma de linga secreta de las peiras, contavan que lo jorn de Nadau — una trobada daus umans — la peira se dubrissiá per balhar son tresaur servat au fond de la terra. Un tresaur es totjorn un bra’e sonje per los goiats.

Mai d’una vetz, la peira, ela, sonjava aus temps vielhs dau monde, a sas sòrs perdudas au mitan de la granda mar. ‘La sonjava au temps passat, au present.

Per asard, ela s’eriá trobada sietada au mitan d’una colada de peiras, ‘na fòrma de clapier. Quante ela besiclava, qu’eriá per tornar trobar lo liam tras lo manteu refresit aura de la terra, per taschar de parlar coma las autras. Mas los umans saban pas se tener suaus, siclats sus un coissin o un chabeçau. Lurs desplaçaments, las construccions, los chauses per comunicar fan tròp de brí-brí per que ‘la poguesse aver una parladura assuausada. Lo sòu de li aver balhat de las novelas qu’es lo conilh acatat sus la luna, e d’enquera, ‘queu-quilh, v’autres li damandatz un quauquares per Nadau, setz segur de pas aver de responsa ‘vant Pasques.

V’autres que setz ‘ribats d’aici-ente-‘quí devetz saber un chause : ‘questa istòria me fuguet contada per ‘na peira chabranla que venia beure un còp a la mesma font que me mai ma bicicleta, un chaud apres-mieijorn d’estiu. Setz liures de me creire o pas, mas cric-crac, mon conte es aura ‘chabat.

 

Dins lu pòste

Jean François VIGNAUD, notre poète, conteur occitan a retrouvé dix contes limousins, fantastiques, la plupart liés aux fêtes de fin d’année ou à l’hiver. Sans morale grandiloquente les contes limousins sont souvent le reflet de la vie à la campagne.

Sus França bluia (>fr), i a lu J.F. Vignaud que ne’n conta, mielhs que me.

Pòdetz far la linga de palha aquí :

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l’aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion /  Changer )

Photo Google

Vous commentez à l’aide de votre compte Google. Déconnexion /  Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l’aide de votre compte Twitter. Déconnexion /  Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l’aide de votre compte Facebook. Déconnexion /  Changer )

Connexion à %s

Ce site utilise Akismet pour réduire les indésirables. En savoir plus sur la façon dont les données de vos commentaires sont traitées.