Torilhon 9

« Sabetz quò que ’quò pòt estre ! Damandet la Arsena au Arnaud.
— Non, e crese coma los autres que lu mielhs es de pas i toschar e de ’pelar los gendarmas, emai me songesse que quò es pas ’na bomba o quauquares entau. Tos pairs son ’quí ?
— Non, sei pas d‘aquí. Vau me‘n anar coma l‘òme de la femna que vai los ’pelar perque crese que ma becana es estada esbolhada quante m‘esvedelit.
— ’Bolhada, coma ’quò ?
— Mai que la roda de velada, afe crese.
— Ai daus utilhs dins ’na biaça a mon ala, vau veire per aigar ta besonha. »

*

La Janeta surtiá dire a l‘Euzebiò, defòra apres esgar la bicicleta, que lu telefòne demorava mut e que ’la marchava esaiar chas lu Gerard o la Martina.

Arnaud s‘entornet de son ala mai ’na biaca qu‘eu desrotlet davant la bicicleta.

« La roda de davant es velada, e pas qu‘un pauc ! ’Gaitatz aquí. La goiata deguet iò far d‘anar lu nas levat per vieisar l‘engenh dins los ciaus. D‘anar entau, ela davalet davant chas nos.
— De segur que son pas mos utilhs que van chamjar quauquares. Dijatz-me, qu‘eriá seriós l‘afar de la frontièra quante los dos vielhs ne‘n parleten ? Setz vertadierament dins dos vilatges separats !
— N‘autres iò disem, de la frontièra, per rire, mas segur que i a dos vilatges estachats a doas vilas dins dos despartaments chasqu‘uns dins ’na region administrativa, tot aquò copat per lu riu.
— L‘aigaliera au mitan dau prat ?
— Qu‘es la fin de l‘estiu e i a pus d‘aiga ujan, mas autrament, qu‘es un pitit riu, lu Vilars. Iò viguetz beleu pas mas i a ’na creissoniera rassis l‘abriu per las vachas. Mas, vòle vos rassegurar, per los impòsts, sem dau mesma païs, migretz pas.
— Adonc me, sei un estrangier ? E la goiata, parrier.
— Coma v‘autres i ’natz, còp-sec, los grands mòts. Creiguí comprener que setz de Lemòtges, adonc setz mai-que-tot un vilaud per comparason de las gent de la campanha coma n‘autres. Mas daus vilauds qu‘es coma de tot, n‘i a de ben, e n‘i a daus pus meschaënts que lu diable.
— E per la pitita, ela es de Briguelh, coma iò son los autres de l‘autre costat dau viltage, diguet lu Marceu qu‘arribava, e coneissem son pair, adonc, degun aquí per la prener per ’n‘estranhiera.
Sabetz, ai fach la guerra, me sei trobat de dever ne‘n traucar daus plais, ne‘n passar de las frontièras, e fau me creire, mesma sos la nevia, i a dau monde per saber ente ’las son, qu‘es un afar de geografe coma iò disset l‘autre dins son libre per los goiats. Sos la nevia, v‘autres que sei pas dau luòc ’visatz qu‘un prat blanc, mas per los que toschant los pòples coma n‘autres las vachas, qu‘es pas parrier. Fuguí menat d‘aicí la frontièra de la Polonha per far lu païsan dins ’na farma. Per far lu païsan, auriá pogut restar aquí, en Lemosin, mas quante atz un fusilh davant vos…
E seriá restar aquí que beleu seriá coma los d‘Orador.
Afe, qu‘es ’chabat tot aquò, aura sem dins la mesma Euròpa. Gaitatz dins los païs comunistes coma ’quò fai en ’queu momint. La gents volen la libertat. Mesma los alemands, van ’chabar per tornar estre de bana, i podem res, las frontieras son pas fachas per restar quilhadas totjorns au mesma endrech. Qu‘eriá parrier per la França, daus alentorns de París, quò fuguet un empire de la meitat dau monde per ’ribar ad aquò d‘aüei. E aquò pòt d‘enquera chamjar. La sòla chausa de saber es de coneitre lu pretz de tot aquò, luquau vai paiar e auquau ’quò porta benefice. Perque tot aquò fai los afars de las banquas, aures mai.
Sei pró vielh per iò veire, mas crese pas que l‘avenidor portesse dau bon per tot lu monde. ’Quò vai tròp vista.
— Justament, beleu que fau pas laissar la gent tròp pensar a la frontièra, autrament vam ne‘n quilhar daus murs.
— Los chinès iò fagueten autravetz, mas los japonès ’ribeten per la mar. Los francès bastisseten la linha Maginot, sos terra, mas los avions alemands passeten per dessus. E los romans ò fagueten au nòrd de l‘Angleterra, per res, aquò empescha pas la Terra de virar dins lu ’nivers. Non, non, non, i a de la plaça per tots sus terra per los que volen estre benaises mai lurs veisins. Mas, qu‘es mai aisat de far creire quauqu‘un a un chas se, per se ; las religions fonccionan entau. Los uns an de sacrat tau jorn, n‘autres quò seriá un autre. E per las lingas, qu‘es parrier. Pertant i aguet un tipe que farjet ’na linga per tot lu monde, l‘esperanto, mas degun vòu calar. Los daus U.S.À. an l‘anglès, los au Japon lu japonès, e qu‘es parrier per tots los païs, degun per voler parlar la mesma linga au niveu dau monde. Fasetz pas de politica vòs.
— Aürosadament que non.
— Fasetz pas ’tencion ad aqueu vielhs cobilhs, eu es grán meschaënt, ajutet lu Daniel. Eu passet mai de temps d‘avieisar lu monde lu cuòu pausat sus lu banc que de lu viure.
— I a be que te per dire de la chausa entau. Son daus comedians los que pertenden menar lu monde, v-òc-es. As damandat d‘anar far la guerra d‘Algeria ? Non, qu‘es lu governament. La gents alai sabian beleu pas viuvre sens los francès ? Aviam mestier d‘i anar colonisar ?
— Qu‘es mai complicat qu‘aquò !
— Mas v-òc-es, qu‘es totjorn complicat. Vese nonmas qu‘i a un sòu ceu dessus nòstras testas, dins nos còrs, un sòu sang, e vese, qu‘es pas complicat de comprenher quò-quí, que qu‘es mai aisat de far colar lu daus obriers e daus païsans que lu daus politicians e daus curats.
Vos, cresetz me, una terra qu‘a begut dau sang, res de mai pòt i frutjar. Pòdetz damandar a la Maria-Loïsa, la femna qu‘eriá aquí queu mandin, ’la vai vos eisplicar, ela, se i a una frontiera dintra las plantas e las bestias, se n‘autres sem pas de conhar dins la tireta de las bestias, beleu un pauc mai esvoluadas, mas de las bestias. Quante coma me, atz vut de las chausas dins las farmas.
— Non pas desparlar coma de las vielhas ’jaças, farietz mielhs de reparar la roda, lancet la Maria-Loïsa apres s‘apruimar de la tropelada.
— Venetz pas per bargassar vos. Sabetz se la Janeta poguet junher los gendarmas.
— Crese que non. E pòde pas l‘aidar, l‘ai totjorn pas fach instalat.
— Pertant a la desbuta de las annadas 80 qu‘eriá pas ’na mòda. Lu governament aidava per lu far pausar.
— Beleu, mas vòle pas estre brint-brint-delada coma ’na paucha.
— Quò serv pertant lu telefòne.
— Beleu per v‘autres los vilauds que setz totjorn apres correr ’na marda, mas n‘autres aquí a la campanha, am lu temps per far, eu nos es mesma balhat per res per las clochas de la gleisa. Las atz v‘autres escotats sonnar mieijorn. Beleu be que non. E atz v‘autres de que minjar dins vòstre engenh, autrament, m‘aviá preparat dos artichaus, un per mieijorn, l‘autre per de ser, mas pòde vos invitar. I a de las pompiras, de l‘aiga. Anetz pas dire que vos daissatem crebar de fam. E te p‘ita, tu voes quauquares ?
— Non marce.
— Vau entornar la goiata chas ela.
— E vos l‘òme volant ? Per vos entornar chas vos apres, que l‘Euzebiò iò poguesse pas ai un petaron. Pòde lu prestar mas fau me l‘entornar. Qu‘eu siguesse pas nuòu es una chausa, mas eu poriá d‘enquera me menar…
— Qu‘es ’quò a 85 ans passats, sus un petaron. I a pas pró de monde per rendre servicí aquí.
— De las vetz.
— Per lu minjar ai çò que fau, vòle be beure un pauc d‘aiga. Que lu telefòne tornesse e vau pelar lu tipe chas luquau me lancet ’queu mandin.
— Qu‘es coma v‘autres voletz, marchatz coma me ».

E la Maria-Loïsa, seguida dau Arnaud s‘entornet chas ela. Ela manquet pas de lu questionnar sus l‘ala, coma ’quò marchava ’queu chause.

*

Mòts : 1312

Publicités