Torilhon 6

Far una fòrma de geografia daus dos vilatges eriá pas malaisat. Un triangle se dessinhava d‘intra Briguelh, Saulgond mai Sent Junian, e au mitan los Preissalat.
Bordat d‘un costat per la rota que vai de Saulgond a Sent Junian, Preissalat es au niveu dau luòc dich ben nommat « los boges dau bòsc », pus luenh i a « lu fond dau reclaus » e au mitan d‘aquela terra umida, « las tremolas ». Ne‘n ’ribant de Briguelh, o faudriá dire, ne‘n davalan de Briguelh, i a lu « curadís », ente es pausat nòstre engenh non identifiat, au fond daus curadís, los Preissalats e quante tornam montar devers Plaud, los « segalards » de bana coma las « betolas ».
Sens obludar que lu long de la rota que vai de Briguelh a Sent Junian, i a totas las fonts que balhan l‘aiga au païs, de començar per Vilars.

*

Dau Enric quò ne‘n eriá pas parrier.
Se aviá ’nat jurt‘au centificat, puei faguet l‘obrier dins ’na fabrica de papier. De segur eu aviá ’na p‘ita terra a far valer, mas sens ne‘n estre proprietarí contrarament au Marceu.
Qu‘eriá pas parrier.
Sa femna, la Madelana, restava meijon per velhar las doas vachas e l‘ovelhas, e de segur, quante los goiats, ’na filha e dos garçons sauteten, quò li faguet mai de trabalh. Mai se femna erián daus païsans, pitits, tipiques dau Lemosin, mas las eideias de libertats encontradas au mitan daus obriers dau papier, lu sindicalisme socialiste d‘enquera fòrt au temps de sa jounessa avecque lu sosvenir de las chaumas de desbut 1900 fagueten de se quauqu‘un de copat, pus entierament dins lu païs, pas d‘enquera apres poder balhar ’na direccion a sa vita.
Aviá seguit los grands movaments de son temps, lu temps de la guerra s‘eriá metut dins un reseu de resistança dau costat d‘Estanhac, dins daus sosterranhs qu‘eu sostenava poder anar dau chasteu d‘aïci Saulgond d‘un costat, d‘aïci Chabrac de l‘autre.

« Mas v-òc-es, e perque pas los far traucar la Viena tos sosterranhs, li aviá dich un jorn lu Marceu.
— Mas, mas, mas queraque. Qu‘es be entau qu‘ilhs trobaten Chassanon un jorn.
— Daus sosterranhs de mai de 5 quilometres de long, e perque pas d‘aïci las caunas de Las Caus, tant qu‘i sem ? Per Chassanon, qu‘es pas parrier, qu‘eriá una vila, pas un sosterranh.
— A Estanhac, qu‘eriá beleu de las minas ancianas, sabe pas ieu. E te, tu sabes totjorn mielhs que los autres.
— Mena nos i, verem a ’queu momint !
— Dès deman si tu voes ».

Mai d‘una vetz, los dos se fleunavan entau, una ora de temps, jamai meschament, mas coma un disque raiat. Se tornavan trobar per lu còp de man.
A la prima i aviá totjorn un jorn aidar aigusar los costeus e dins ’queu cas, la meula veisiá tot passar, de la faucilha au costeu trancha-pòrc, la mandinada se chabava per se sieitar, picar la fòrga ne‘n terra e batre la lama d‘un dar o per anar emmanchar un volant, emmanglhar un bigòs. Dins los trabalhs daus utils i aviá maitot un temps per petassar los clessaus. Qu‘eriá daus trabaus per los òmes mas una veusa coma la Maria-Loïsa fasiá lu quò-seu, e lu Enric de s‘espetonar, ela li fasiá la remarca que se qu‘es se que vevará, eu fara be la cosina.
Seguiant las sasons, i aviá autravetz lu trabalh dins los champs que chascuns balhava ’n‘aida a l‘autre, au jorn d‘aüei, qu‘eriá per lu vargier, que l‘un fai venir la salada, l‘autre las tomatas…
Autravetz, los utils importants coma lu molin ventadorn eriá pertajat, mai-que-mai que eu eriá au Marceu mas lu Enric eriá mai doat que se per la mecanica.
Aquela fòrma de bessonaria se tornat trobada per l‘usatge dau trelhador, un pressava la vinha, l‘autre de la poma e los dos erián de bana per la nhola.

Quante lu Marceu se daissava portar per çò ’queu ’pela « la coneissança de la natura », l‘Enric se laissava menar per las eideias, l‘air dau temps.

*

Los papulons lu long dau riu se meteten de chantar quante ’ribet lu vent. Las vachas s‘esbramelaten coma per i far un resson, ’quò que tornet far japar los chins.
La mieijorn sonava a la ’gleisa de Briguelh.
La boitia metalica banhava dins lu riu au mitan daus ajoncs e de las lentilhas verdas. ’Na galhauda eriá montada ensus e craunhava per los que desiravan l‘escotar.

*

Mòts : 763

Publicités