Torilhon 3

« Sieta te aquí, vau te charchar beure. Coma te ’pelas tu ?
—  La gent me disen Arsena. Vòle res beure, vos remercege.
—  Mesma pas de la grenadina o de la minta ?
—  Non marces. Me fau pas tardar, ma mair fai s‘esmajar de pas me veire tornar. Se ’quò vos fai res, que ma becana ’guesse res e m‘entorne.
—  Tend te que prevenguesse los gendarmas per lu chause que davalet dins lu prat dau Micheu e ’pela ta mair. V‘autres atz lu telefòne chas vos, v-òc-es ?
—  N‘autres l‘am.
—  E tu venes d‘ente quò entaut mai ta becana ? Damandet l‘Euzebiò ?
—  M‘entòrne de chas ma granda que se trobet mau passat ier mandin. Ma mair me damandet de li portar de la torta e de tornar mai lu papier dau medecin per que ’la poguesse ’chaptar los remedís apres-mieijorn.
—  E ente quò es « chas ta granda » ?
—  La abita a l‘Òme dau Bòsc, e mos pairs son de la Vallada.
—  Qu‘es ’na bela permenada per ’na goiata tota sola, dija-me, as pas paur de trobar un lop.
—  I a pus de lop de chas nos, mas ai totjorn paur daus chins e de las banas de las vachas. E puei, ma mair me diguet de pas prener la rota de Saulgond perque i a tròp de veitura.
—  E ’la a be rason ta mair. Segond coma ’quò se passa mai los gendarmas, anam prener la veitura e vam de tornar chas te ».

D‘aqueu temps, per la Janeta, pas moien de poder telefonar aus gendarmas. Un còp, dos còps, res i faguet, apres la tonalitat de prisa de linha, lu fretadís dau cadran que s‘enrolava sus son ressòrt, ela tombava sus un sinhau sonore breu seguí d‘un bruch coma quauqu‘un que prend mau l‘alen.

« I deu aver un chause de bolhat sus la linha !
—  Marcha saber, ’queu beleu la caissa tombada dau ceu que tochet los fius.
—  Los fius, au mitan dau prat ? ’Resta de ne‘n contar. Entau fasent, ’chabaras ta vita coma las doas vielhas baboias que repiapian tota la santa jornada. Arsena, p‘ita, composa lu limerò de chas te ».

Mas la goiata ’guet pas pus de chaença que la Janeta. Lu telefona demorava mut. Ela damandet per tornar prener sa becana que l‘Euzebiò ’viá cobdada au mur de la meijon. Eu eria apres gaitat la forcha que li semblava de bigois, e mai que tot la roda que gigonhava un pauc.

« L‘eriá desjà velada, vos en fasetz pas.
—  Aura ela es pas velada un pauc, mai beucòp. Quante davaletes, quò ’chabet de l‘esbolhet.
—  Son pus los velòs de dins lu temps, diguet l‘Enric. Me fan rire mai lur vetete, aimariá be los veire far lu torn de França, los jòunes d‘aüei.
—  Perque son beleu daus vielhs de ton atge que iò fan, ajutet lu Marceu, s‘etot tornat dau prat coma i aviá grán res d‘i far.
—  Non, mas, mas, mas queraque ».

E qu‘eriá pertit ’na vetz de mai per se fleunar.
’Quilhs dos erián la prova vivanta que lu temps eriá d‘enquera au solelh.

Lu bale comencava vers la nòu òra. Los dos erián ad un cuenh daus vilatges, un dins la pertida charantèsa, l‘autre naut-vienèsa e « jugavan d‘anar dins las pècas que chascuns ’vián, forçament a l‘oposat. Un còp per plantar las pompiras, un còp per ’massar minjar aus lapins, e de se crotsar ’chabavan per se trobar sus un banc davant chas l‘un o davant chas l‘autre, e de nòu òra e demiei d‘aïcí la mieijorn, i avia dau trabalh de fach, segur.

Lu pus vielh dau dos eriá lu Marceu, nascut a la desbuta de la prumiera guerra mondiala, eu portava bassetz ben sos 75 ans. Vertadiera memòria daus luòcs, eu eria pertant pas daus cuenhs. Apres aver estat fach preisonier ne‘n Alemanha, eu se maridet mai la Suzana, una jouneta de Preissalat e daisset çò que li restava de familha a Orador per s‘insatalar dins lu pitit ben de sa femna. Obrier la nuech o lu mandin, païsan l‘apres mieijorn, mai cinc vachas. Un goiat sautet un jorn dins la familha. Manqueten de res e jamai se planheten de mancar.
Màs se n‘i a un que sabiá las chausas, que be se. Las gents venián mai d‘un còp li damandar d‘adobar un afar, de far l‘accordaire, e se de dire « setz pas pró grands per vos esgats tots sòus ? Coneiguí la guerra e un tipe temptet un jòrn de far se ’restar de se batre lu monde. Fuguet fusilhar, per los francès, escotatz me, pas per los bòsches ». Vòle pas ’chabar coma se ! ». Qu‘eriá sa faiçon de dire que v-òc-es, eu ’nava trobar un mejan per aidar.
Autravetz i aviá los « jauvents » per far ’queu trabalh, mas, avecque l‘instrucion dau monde moderne, qu‘es un pauc coma las recomandòsas o los reboteus, los medecins ’vián pres lu dessus, mai-que-mai dins las vilas, que dins los vilatges, la gent sabián d‘enquera de las chausas, e mesma au pus meschaënt daus veisins, portavan daus rameus benesits lu moment ’ribat « de las vetz ».
Lu Marceu se‘n daissava pas comptar, far l‘accordaire li plaisava, aures. Puenh de faschilarias aquí, qu‘es pas coma la Maria-Loïsa, que per ela, las plantas avián p‘un secret, sens obludar que ’la se tirava totjorn tota sola daus einuegs, mesma d‘enquera aüei a 85 ans.

I a una diesena d‘ans, una serp la mordet dins son champ, bap ! ’La ’trapar son coteu, curar ente la serp la mordet e un pauc d‘aquela erba, un pauc d‘aquela ’quí e vei-la-quí apres s‘entornar chas ilhs. Mas de marchar, lu sang bonhet dins lu mochador ’taschat autorn de la jamba. I aguet be la ’Melia per li dire que ’la ’nava trapar lu « tetanic » de l‘òs se ’la netoiava pas la morsura, ’la li diguet que lu tetanòs eriá passat de mòda per los païsans. Qu‘aura ilhs crebavan tots d‘un cancer a fòrça de sulfatar daus pesticidís sus las plantas e de balhar de la peison aus bestias, que de tots biais, ela ’viá fach son temps.
Tres jorns apres ela galopava darrier sas cinc chabras.
La maria-Loïsa eriá pas ’na sortiera, ’tencion, mas, sus las plantas, ela sabiá i far. D‘autant mai que qu‘es una femna bona, totjorn presta d‘aidar lu o la que iò damanda. Qu‘es beleu aquí son grand desfaut, en defòra de cancanar, jamai meschaëment, mas un bon jornau, faliá li damandar son aida. Jamai ’la se perpausava « la gent qu‘es mestier d‘estre aidar, se iò fan pas a la Senta Verja o Sent Jòrdi, se iò fan pas la demanda qu‘es que saban pas ’quò qu‘es vertadierament la pena. I a totjorn que lu prumier pas que compta ».
Beucòp de gent la trobavan un pauc secha de dire las chausas entau, mas, quò marchava coma sistemí. E mesma son paubre òme filava de son temps e aura veusa, ’la comptava pas se far marchar sus los pès.
Qu‘es la mesma que vendet la p‘ita meijon a la Janeta e l‘Euzebiò quante ’ribeten, joune coble s‘instalar a la campanha. Venián pas de luenh, Confolent, mas, desiravan s‘aprochar dau trabalh de se, mecanician a Briguelh. Sens eifants, la Maria-Loisa concervet totjorn de la simpatia per ilhs dos.

*

Lu vent tiret sus la tela dau parachuta, dau còp ’la se soslevet coma las tòrnas dins los filmes per s‘esvenlet un còp de mai, apres aver tirat un pauc la boitia metalica dins lu riu. Sens iò saber, la tela demoret dins la pertida charantesa, ’la daus Ausiers, la boitia au mitan dau Vilars, e las vachas elas-tot, espauridas un còp de mai, se sarravan daus còstat de Lotra.
Los chins torneten japar.

Mòts : 1258

Publicités