Torilhon 1

Dau temps qu‘ela s‘entornava de chas sa granda mair, l‘Arsena davalet de becana quante ’na fòrta lutz arluciet los ciaus, tòst seguida d‘un grand bruch.
Los dos vielhs lu cuòl pausat sus un bachon dins lu vilatge se penseten ad un còp de fusilh, emai la chaça siguesse d‘enquera pas duberta en ’quela desbuta de darriera.
La veiseina, obludant de tuar lu fuòc sos son faitot, surtiguet ela tot per veire, sens res comprener de mai sus ’quò que ’ribava.
’Na raca se metet de japar quò que lancet un concert, e dins lu quart d‘ora, quitament tot lu vilatge eriá defòra. Se comptar quante setz ’na vintena es mai aisat que non pas comptar un tas de furmic.

Defòra, un pitit vent fred fai se levar daus borrilhons de chaucida. « ’Quò monta brun » diguet quauqu‘un, « ’quò vai far meschaënt » li fuguet respondut.

Es ’quò que la p‘ita Arsena ’guet paur de la lum, beleu dau bruch, o b‘etot daus dos a la vetz. Degun per iò saber, d‘autant mai que ela la prumiera sembla grán se sosvener de ’quò que se passet, ’queu ’mercres, jorn que i a pas d‘escòla.
Ela tornava de chas sa granda, que sa mair li ’viá damandat de li portar una torta e ’na flonharda cuecha dau mandin.

« Vai chas la mameta portar tot quò-quí, tornará portar l‘ordonança que lu medecin li faguet perque lu bolangier me diguet que li aver vut ne‘n passant ier. E tascha de tornar avant mieijorn. Tu ses pro granda per far lu chamin de la Vallada d‘aïci l‘Òme dau Bòsc tota sola. Prend pas la rota de Saulgond, i a de las veituras, passa per las p‘itas rotas. Tu ses granda a dotze ans, tu vas queraque pas te pardre. Se i a quauquares, passa telefonar chas la Marcella, la tanta de Chas lu Jai ».

Los dos vielhs erián sus lu bachon apres passar lu temps en ’questa fin de matinada, jurt‘avant mieijorn. Tornavan far lu monde d‘aqueu mes de setembre de 1989. Lu dimenc, una granda tempesta aviá frapat la Güadalopa, lu diluns, au Burkina Faso, daus que pertipaten au còp d‘estat contra lu Sankara son estats fusilhas, l‘URSS dau Gorbatchev semblava charchar sa plaça au mitan daus conservators e daus reformators.
Aus dos vielhs s‘eriá junt lu Daniel que tornava de sa pèça mai ’na broeta plena de pomaterra.

« Disen que l‘estiu nos quita lu 23, mas lu temps es bas e ’quò comença de far fred.
— Quante lu temps es bas entau, la nevia ’riba d‘abora.
— E puei los que fan los calendiers ne‘n contan de pus gròssas qu‘ilhs.
— De segur, e pertant se cresen. Afe, n‘autres van pas dans la bona sason ! E per aura i ad‘enquera dau trabalh avant d‘anar a la chaça e aus champanhos. Sens obludar que los jorns van pas se lonjants.
— V-òc-es, as be rason Daniel. Mas se los jorns se baissan, las nuechs van se lonjants.
— Es-quò que i aurá de las bonas pomas per far lu citre ujan.
— Ò ! Las pomas, n‘i a, ne‘n veiquí dins mon chareton.
— De las pomas fruchs…
— Aviá be sasit. Espere que quò vai pas far meschaënt per pas las far purrir, desjà que ujan, la vinha balhet quasiment res ».

Bau !

Pas un bruch prò fòrt per secodar los carreus coma quante ilhs fan petar las minas, mas bassetz grand per transir la Janeta que còp-sec surtet veire. E ’la viguet res de mai que la becana roja li passat davant lu nas avant de davalar de bana mai sa conductritz.
’La se preisset per aidar la goitata se tornar levar, fuguet aürosa de veire que ’la n‘aviá l‘air d‘aver res de copar.

« Marces madama, ai pas de mau, afe, sembla. Pensa que per ma becana qu‘es parrier.
— Tu voes que ’pelam tots parents ?
— Non, quò vai anar. De qu‘es qu‘eriá ’quela lumira dins los ciaus ? E ’queu bruch ?
— Ne‘n sabe res ma p‘ita. Ai mas entendut lu bruch. Surtisia veire ».

Tot ’queu pitit monde, sus lu mieijorn d‘aqueu ’mercres 20 de setembre tornet la testa dau costat dau Curadís, un prat passat lu Vilars, lu pitit riu de res que trauca Preissalat. Entau fasent, qu‘es ’queu riu que copa, per entau dire, lu vilatge ne‘n dos bocins, doas entitats administrativas, d‘un costat las gents son ditz de Lotra, e son de la Nauta Viena, de l‘autre costat, son ditz daus Aussiers, e son de las Charantas. Marchatz comprener lu poder d‘un riu.
Dins lu prat dau Curadís, las vachas erián apres s‘esbramelar e correr pertot, espauridas per lu bruch.

*

Una ala legiera coma l‘aër vira dins los ciaus. Fau saber coma van los vents, jugar coma la chalor de l‘aër, devinar ente pòt nos menar ’queu corant.
Per aura, lu menor de l‘ala raibassa un pauc. Pres dins son sentiment de libertat, eu barret los uelhs una minuta. Amont naut, barrar los uelhs una minuta qu‘es poder se raibar un auseu ’n‘ora de temps.
Lu bruch lu desvelhara mas per aura qu‘es lu silencí e l‘immobilitat que lu menan.
Eu es coma acobdat a la balustrada d‘una scèna d‘un teatre mas los uelhs barrat, eu pòt pas avieisar lu monde, nonmàs lu pensar.

Bau !

La realitat pren fòrma per s‘etot.
Per dessus lu monde, eu vei un chause que lusit dins lu prat au mitan de las vachas, eu vei las gents visar lu mesma endrech que se, eu vei la becana au mitan dau chamin.
Au mitan daus ciaus, eu vei un monde apres botjar.

Ente eriá avant tot aquò ? Me sosvene estre pertit daus champs dau Puech-Franhon. Me sosvene aver projetar de volar vers Briguelh per far quauquas fotografias. Me sosvene d‘enquera que lo vent viret e lu seguissí. Prenguí un pauc paur quante comencí de davalar passat lu pòste electrique de Plaud, que cranhí de tombar dins lu pòste, e puei non, portat per los corants, torní veire la gleisa de Briguelh.
Vòle me sosvenir de tot aquò avant de me pausar « ne‘n urgença ».
E i a ’quela p‘ita votz apres marmusar « te desvelha pas d‘enquera, sonja ad aqueu bonur rasle ».

Mòts : 1069

Publicités