E prima…

– 5 cm per segonda.

– De que ?

– 5 cm per segonda, es la vitessa a laquela davalan las flors dau cirier. L’entendí dans un vielh dessenh animat japonès que passet i a gaire a la tiala·visi’.

– E be, ne’n aprenes de bonas, mas sem ‘quí per tos cors, tascha de res pardre. ‘Gaita me ‘quò, n’i en a pertot. Lu bachon ne’n es plen, preste coma per far ‘na lessiva.

– « Mamy » fasiá ‘la-tot la lessiva aquí dedins ?

– Non pas.

– Afe, Alison, ta granda conneguet jamai las annadas que n’autres sem apres sublimi·visar. Eriá beleu un pauc vielha mai sos 157 printemps, mas pas ad un punt de coneisser lu sègle XX vielh.

Lu modelisor tri·matic ‘viá portat dins l’ancian lemosin tota la familha apres se concentrar sus ‘na aerò·fotò trobada dins lu neurò·remanbradís laissat per la mameta « coma un sosvenir daus temps d’avant ».

– Per estre tant francha, l’esmò·memòria d’aqueu temps deviá estre importanta dins la familha de ta mair. Tots ‘quilhs borilhons, coma de la nevia, aquò deviá estre bra’e de iò viuvre.

Pluèia blancha
L’aubre chamja sa color
Petaçons de neu.

– Son totjorn estadas las femnas que gardavan la memòria chas n’autres, ‘laidonc coneisse grán tot de chas me.

– Dins mon cors d’apres·istòria, disen res d’un bachon de peiralha.

– Faudriá beleu mens ‘gaitar la tiala·visi’ e trabalhar un pauc tos cors, diguet lu pair. Es un bachon de ciment, pas de peira.

– Ton pair a rason. La granda de la granda de la granda deguet coneitre las grandas bujadas, un o dos còps l’annada. Puei, quauqu’uns fagueten beleu dins ‘na serva d’aiga pròpra, e que ‘queu bachon eriá usat a la desbuta per tirar l’aig…

– Ò ! Un utilh de far-blanc, pòde lu gardar per mon trabalh pratique d’arqueò-muselogia ?

– ‘Na lessivosa ! Ne’n aviá jà entendut parlar mas jamai ne’n viguí de tri·modelisada. Se concentrar sus l’aerò·fotò nos balhe de veire d’aquelas chausas. ‘Quela-quí fuguet pintura, beleu per un artiste de la fin XX vielh, per decorar.

– Es-quò ‘quò que la gent ‘pelan ‘na machina a lavar.

– Non, Alison. Aquò eriá de segur un utilh, a la talha de l’uman, mas pas ‘na machina electrica. As beleu vut de las propagandas realisadas apres la segonda guerra mondiala d’avant la prumièra montada de las aigas, dins un cors sus los grands procès contre las bancas e las industrias dau malusatge : las machinas liberan la femna.

– Aaaaaà ! Iò sabe que las coneissanças sus la natura dau cerveu e sa psicologia an mai estadas utilisadas dins de las propagandas per botar ne’n esclavituda la gent non pas los laissar libres, i aviá gaira de monde per dire lu monde dins sa nuditat.

– Aürosament que n’autres prenguetem lu modelisor tridimencionau aüei. Tu t’i tòrnas trobar dins la cronologia, damandet lu pair. ‘Visa, ‘queu petala marca lu mitan dau sègle XIX vielh e ‘queu-quí lu mitan dau sègle XXI, ‘laidonc de l’industralisaci’ d’aici la prumièra granda montada d’aiga. As sasit. Globalament, dins lu païs lemosin, e qua’iment dins tota l’Euròpa d’alora, aquò passet per lu chamin de far dins un prumier temps… Tant que lu monde anava a la vitessa de la vapor, lu progres eriá pas un mau tant mescheant qu’aquò, mas apres la guerra, l’enveia de botjar prenguet lu monde, lu Lemosin maitot. I aguet d’autras linhas de tracadas desempuei lu poder centrau, las rotas, lu telefone, puei la lum. La televicon, l’ancessor de la tiala·visi’, jos la fòrma d’un mòble que montra daus eimatges faguet beucòp per « la modernisaci’ » de l’eime dau monde. Es entau que far la lessiva passet d’una activitat de grope a ‘n’activitat individuala, puei se faguet dins l’aisida de far-blanc, d’aici que la votz de la televicon parla d’una « vedeta » electrica.

– Te fau saber que qu’eriá l’epoca que l’electricitat nucleara fasiá tot marchar, mesma los congelators ente erián servadas las cereijas per los clafotís, lu forn per lu cueire. Daus quite electro-caier erián realisats mai l’electricitat nucleara.

– La granda de la granda de ta granda fasiá tot màs sus un fuòc de buesc.

– Aquò deviá estre dur, diguet Alison.

– La gent ‘vián ‘n autre sens de la vita. Tu sabes, las raiças de l’aubre culturau lemosin picavián pro priond jurtà las annadas 1950 ancian sistemi. E ‘quel aubre abriet son monde tant ‘queu poguet.

– Mas, la reir reir reir granda dins tot aquò.

– ‘La deguet far sa part, a son eschala. Aurián deguts reclamar mai de contraròtle sus las decici’s, un autre biais de se far representar… Dire tot aquò es aisat aus jorns d’aüei. Fauguet atendre la prumiera granda montada d’aiga per que ‘quò chamja, e dins una direcci’ tant autoritarí que la gent degueten ‘tendre la seconda per ‘chabar vivre dins la nòstra federaci’ anarchista cantonala.

– Ò ! Gaitatz… Visatz ‘quò, dins l’aiga se dessenet coma los lumons dins los ciaus, afe, ‘quò que los libres ne’n disen. Mameta es dins ‘quilhs ciaus de l’endefòra, dins lu pitit charre…

– Ne’n sabem res, las flors de cirier se pausan pas dins l’aiga per far coma las estelas dins los ciaus. Es ‘n’interpretaci’. Mas es ‘na bona chausa de sonjar a ta granda, la gent son vertadierament mòrts quante i a pus degun per pensar ad ilhs.

« ‘Tenci’, vos resta mas 5 minutas d’activitats memorialò·psichicas, 5 minutas »

Lu modelisor se metet de clinhotar, lu sinhe que la balada memoriala d’aquela familha lemosina ‘nava se ‘chabar. Lu sinhau per tornar dins las chausas tecnologicas, quilhs cròs dins los tuquets lemosins, tuquets perservats de las montats de las aigas.

Deman, lu pair mai la mair van dever tornar trabalhar per la colonia.

Alison, la testa clafida d’eimatges, ‘vant de barrar la veirina de son oxigenò·capsula per la nuech, faguet un pauc de vapor d’aiga, ‘la dessenhet un petala de cirier.

_____

Lu darnier haïbun dau MesEscrHaï (>lm)
_____

Publicités