Galaria Nacionala de Finlanda

Un pitit bilhet revirat desempuèi lu ciberquasernet de la Merike (►cat), un bilhet per parlar d’art, perquè emai ‘quò faguesse pitit borgès, ne’n parlarem jamai pro, quau que siàia la fòrma adjectiva de l’art.

Sembla que la Galaria Nacionala de Finlanda, l’Ateneum (►fi) mai lu museu Van Gogh presentan una granda esposicion titolada « ilusions de la realitat – pintura naturalista, fotografia e cinema 1875-1918 ». La mostra, tras las tematicas chausidas, fai veire mantas facetas dau movament naturaliste, un movament grand dins la produccion artistica de Finlanda. Lu naturalisme es un momint de la pintura que despuèi París raiet dins l’Euròpa e per delaï. Es un movament borgès ne’n França o los Estat-Units d’America, lu movament es ‘pelat « pompiers »,  mas mai popularí dins la Ongria, la Russia, Alamanha.

※

Jule Bastien-Lepage (►wp-fr)
1881 – Lu pair Jaume

Albert Edelfelt (►wp-fr)
1879 – Transport dau taüc¹ d’un eifant

Akseli Gallen-Kallela (►wp-fr)
1884 – Goiat mai un corbeu

Eero Järnefelt (►wp-en)
1893 – Sos lu jug

Veiquí per la chausida de las òbras que quauquas unas semblan estre familharas aus finlandés e que aura, son montradas dins un contexte internacionau.

‘Queu movament es representat ne’n França per daus Gerome  (►fr), Lhermitte, Detaille o enquera, mas n’i a d’autres, Breton. Podetz veire de las òbras d’aqueu movament au musèu d’Orsay.

Nòtas : los titres son revirats despuèi la revirada catalana de la Merike, ‘laidonc, n’i ‘na distança de farjada dintre lu titre originau e ‘quela dobla revirada, la songe fòrça pita, mas ‘la es ‘quí.
¹ lu taüc = la caissa dau mòrt

※

De fusinar sus lu sit de l’eisposicion, trobí aquò :

• Comparason o inspiracion (►fi) dins ‘quela partida.
• Daus coma queu-quí dau Aimé-Nicolas Morot (1850-1913) sus ‘na tematica religiosa.
  
• o enquera un Akseli Gallen-Kallela (1865-1931) per la pintura « sociala »
  

Lu sexe ne’n manha enquera quauqu’un-a-s

De’n prumier, l’istòria dau « Tintin a piau ». Afè Tintin sens p’un-piau piau de representat, ‘laidonc la peu blancha coma un linçòu e un bironet que pendilha. Garda nonmas sos sutliers, marchatz comprene. Lu tipe que faguet aquela adaptacion, la tiret  viste de la tiala de paur dau procès, mas los motors chachadors son vos amics.

Emai eu fuguesse tot nud, ‘quò chamja ren au fond dau probleme, ‘queu dau racisme. Jurtament mesma, me songe que de lu veire tot nud es una eisperiença de las bonas.

Mas la meijon Moulinsart© badina gaire coma la renta…

Tintin se pradela, se pacatja, se permena, au Congo (►fr)

De’n second, vene de legir sus Rua89 (►fr) una istòria de censura d’un perfil sus un eranhadís sociaus per ‘ver, ‘tencion, n’i a dos mòts, per i aver botat l’Origina dau Monde. Prendre l’Origina dau Monde per una fotografia pornografica montra lu niveu intelectuau ente nòstra societat europeèna davalet ! La resulta de l’educacion segond los Lang o Meirieu, d’una escòla que fai de la politica e non pas de l’ensenhament !

Coma ‘ní jamai far las empletas (►òc), parle pas per los autres e barre mon clapet, mete un varruelh sus ‘quel afar (►òc). N’i a pas mestier de ‘pelat Freud :p .

Ai ‘nat daus viatges la veire, ‘quela Origina. Fòra quauques goiats après montrar dau det e quauques japonès fotografiors, comprene gaire coma una natura, lu chafre lemosin per lu sexe feminin, entau facha fai tant desparlar ! Afè, n’autres changetem d’epoca.

Trobe mai scandalós que lu museu d’Orsay bandissa las fotografias (►fr) mesma sens ulhau.

Sens obludar que totas las statuas daus goiats, o de las goiatas maitot, dins Orsay, statuas tant minhardas que fan d’aqueu museu l’un dau mai sessuau e sensuau que coneisse. Dise quò-quí sens aver, enquera, ‘nat au museu Canova (►it).

« L’Origine du monde » dau Gustave Courbet (museu d’Orsay/Wikimedia Commons/CC).

(\_/)

=°·°=
|”)_(“|

Los censors, los militants politiques « de gaucha-d’esquera-de man mança » mai los militants societaus « gais-lectors~legidors de Teleramerdà©-occitanISTE-A-S », los qu’an un tesson que tòrna tots los jorns pinturar de blanc las tentativas d’emancipacion, lurs fau legir W.Reich : « la revolucion sessuala » d’en prumier e « Escota pitit òme » d’en second.

La Senatoraria – Garait

Museu d’art e d’arqueologia – la Senatoraria.

Garait, lu chap-luòc dau despartament de la Cròsa~Cruesa. Un museu brave per lu nombre daus tresaurs qu’eu conha, pitit per lu nombre daus visitors que venen chasqu’annada lu visitar.

N’i a de segur daus emaus, mas quauquas pinturas de granda qualitat, malurosadament sarradas quaranta annadas dins las reservas° sens que degun se’n ocupesse ; l’ancianna concervatriz aimava mielh montrar daus animaus e daus auseus empalhats, per se far s’interessar los eifants a l’art.
‘Laidonc, la novela còla se ‘tala a tornar de nuòu la scenografia sens ostar lu costat « museu d’antan ». La resulta es mai-que-mai agradiva e lu visitor pòt i trobar ‘na granda diversitat dins las coleccions, dins las chausas presentadas ; entau i a pas mestier de s’i enuiar.

Dins las cavas : de las sculturas monumentalas, quauques bocins de decoracion d’architectura.

Apolon – (ven de la Sostarrana¹)

Au niveu 0 – Plan pès : los egipcians, los romans mai los gallòs, la partida de l’atge mejan, las coleccions d’art asiatic². I a ‘n’amassada d’objets fòrça ben presentats.

Au niveu 1 – Prumier estatge

Mauricí Leloir (1853-1940) – Dragonadas au Maupuy.

Chàssa de Sent Estiene (fin XIII)

Chàssa de Tomas Becket

Au niveus : Peire Narcisse Guerin – Estuda per lu tableu dau Louvre « Enea conta au Didon l’esbolhament de Troie »

Peire Peyron (1744-1814) – Socrates ‘rachant Alcibiade a la Voluptat (1785-90)

W.K.H. (Olanda 17e) – Natura mòrta

Gilbert Murat (1807-63) – Agar dins lu desert³

Alessandre Francès Desportes – Lu Zèbre

※

Nòtas :
° ‘tencion, « reserva » es beleu un gallicisme mas sa sinhificacion trobada chas DHÉRALDE es « lu proprietari jauvís d’una partida dau domeni e la fai valer de son grat ». Me songe que « gàbia », « brustier » o b’etot « cotagièr » son un pau eisagerats per parlar d’art, emai la tipessa fuguesse ‘na colha.
¹ la Sostarrana per chas me mas la Sostrane per los sostranians, ‘n’autra vila de la Cròsa.
² non es pas tant bra’e que lu museu Labit (31)(►fr) o que lu museu Guimet (75)(►fr) nimai, tant iò dire.
³ ‘questa istòria, vos l’ai contada ‘quí (►òc).

※

• Pour lire ce billet en entier et dans votre idiome, francophones, cliquez ici (►fr).
• Lu sit de la vila de Garait (►fr)
• Lu sit dau museu (►fr)
• Un fòrom consacrat a la Cròsa (►fr). ‘Tension de pas ‘nar vos entraupar, vos engaulhar, de pas ‘nar bolar dins la partida patoès dau sit, i a de la gent que lur testa es pas presta de s’esbocinar.
• Un autre fòrom (►fr). La partida anarchista es fòrça agradiva.
• Lu sit d’un tipe (►fr) que deu estre fanatic dau F. Mourguet. Desfendre una linga, lu marchès, qua’iment sens un tèxte e dins un sit entièrament ne’n francés, fau iò far, afè.

Museu nacionau dau chasteu de Pau

Totjorn dins l’eidèia d’envidar la gent de far las visitas dau patrimòni culturau dau domeni d’òc, veiquí alora quauquas nòtas sus lu chasteu de Pau. Pòde be surtir de ma Charanta-lemosina, t!

Las fondacions dau chasteu de Pau son de l’atge-mejan. Obratge d’en prumier militari, ‘quò-es un chasteu fòrt bastit en naut d’un tuquet d’ente podem ‘visar l’alentorn dau Gave. Au sègle XII, Gaston IV dau Bearn bastiguet tres torns a ‘questa fortaressa, ‘las fugueten ‘peladas Mazères, Billère e Montauser°. Lu sègle XIV es ‘queu dau personatge mai-que-mai conegut, Gaston de Fois-Bearn, vertadier « rei solelh » avant l’autre, Gaston Febus. I quilhet lu donjon de brica, naut de 33 m, e i grava :

« Febus me fe »

Quante venguet la renaissença, l’instalacion de la cort de Navara ne’n modifiet l’aparença e la fonccion, de chasteu per se desfendre, devenguet meijon d’agradança.
Enric d’Albret i lotja acompanhat de sa femna Margarita D’Engoulaeme¹, mai coneguda sos lu nom de Margarita de Navara², la sòr dau Francés 1er. Ilhs marqueten lu luòc de las lurs inicialas, presentas sus las parets e los plafons. La gent que fagueten daus trabaus per la sega, iò serveten.
Mas ‘quò-es lur pitit-filh que balhet au chasteu lu renom daus jorns d’auèi. Lu futur Enric IV i nasquet lu 13 dau mes de decembre 1553. La renomada d’aqueu rei, breçat goiasson dins ‘na còca de tortuga, lusís sus un chasteu que lu viguet pas frutjar, nimai morir.
Loís-Filipe restauret lu chasteu dins l’eidèia de far se semblar los ideaus de la Revolucion mai ‘quilhs de la monarchia, coma la reconciliacion daus catolics mai daus protestants, e entau ne’n far ‘na residença reiala. Lu chasteu serviguet maitot de preijon dorada a l’emir Abd El-Kader³ quante fuguet vencut per la França dins l’Algeria.

Per lu momint, lu chasteu es un museu nacionau que garda de las òbras dau temps d’Enric IV e de l’epoca de la restauracion dau Loís-Filipe. Tot los ans i a mai de chausas alentorn d’Enric IV.

B. Tremblay (1578-1629). Statua d’Enric IV. Marbre, quilhada davant l’intrada dau chasteu.

D’après Guilhèm Dupré (1576-1643). Statueta d’Enric IV d’en-pè.

.

D’après Guilhèm Dupré (1576-1643). Statueta de Maria de Medicis.

Sala per durmir dau res de navara. Còca de tortuga, breç suposat d’Enric IV. La decoracion data de l’epoca Restauracion.

Jan Augusta Dominic Ingres (1780-1867). Don Pedrò de Tòleda après bichar l’epèia d’Enric IV.

Francés Bunel. Enric IV se ‘pulha sus la religion per balhar la patz a la França (1590).

Alessandre-Evariste Fragonard (1780-1850). La leiçon d’Enric IV.

Filippo Bellini (~1550-1603). Pertrach de Sixte Quint.

‘Queu papa, a la debuta de son pontificat (1585-1590) ‘viá bandit lu futur Enric IV perquè queu-quí s’eria retractat ne’n 1576 de sa convercion au catolicisme, a la sent Bartolomieu.

※

Nòtas : « Febus me fe », grafia d’una epoca, que la oistitipedià eriá pas ‘ventada, aürosadament, perquè n’i auriá be ‘gut quauquas verjas linguïsticairas per ‘nar lu far s’esmangonhar.

° Son los noms francés (mesma chausa per los noms daus pintres o b’etot daus scultors).
¹ Engoulaeme n’en Parlanjhe, Engoleime per los lemosins, Angoulême en français.
² Es l’autritz de l’Heptameron (►fr).
³ Arabe : عبد القادر ابن محي الدين

※

• Mai de dessenhs e de pinturas sus lu bilhet originau (►fr) d’ente es tirada ‘quela revirada. Sens obludar de dire, ‘na vetz de mai que la pintura es faita per estre gaitada per de v’rai,  dins la vita vertadièra.
• Un bilhet per saber lu pitit nom de la gent de Pau (►fr).
• Lu sit dau Museu (►fr).

Espaci Pau Rebeyrolle – Aimostier (87)

Pau Rebeyrolle (1926-2005) nasquet a Aimostier (87 – Nauta Viena¹ ~ Nauta Vinhana²).

Fuguet l’un daus mai grands pintres dins l’art francés dau sègle XX. Son òbra poderosa e violenta mas maitot bona e generosa es ‘na cridada a la libertat, ‘na virada contra lu manque de justícia, lu manque d’acceptacion, l’assubjeccion de l’òme, de la natura, breu, un tesmuenh de nòstra epòca.

L’espaci Pau Rebeyrolle es estat concegut per l’architecte Olivier Chaslin. Eu es dubert desempuèi 1995.

Dins ‘queu luec¹ unic, son montrats¹ mai de 40 telas que fan veire los grands punts dins la produccion de l’artiste de 1959 d’aici lu jorn d’auèi. I aguet 4 grandas sculturas d’ajutadas despuèi la dubertura de l’espaci. Lu luòc² es de dimensions un pauc justas mas emplit de clàrdat, e i ‘nar veire ‘na mòstra² es fòrça plasent.

※

¹ & ² : atz vuts, atz vuts, è! è! è! atz vuts lu passatge d’un dialecte¹ l’autre²

• Lu sit de las nòtas dau museu (►fr) ente prenguí lu tèxte avant de iò revirar
  
• Lu sit dau museu (►fr)
• Lu sit de la ciutat pelauda (►fr)

Adam & Èva « E los diaus createn la repression » (bronze – 2002).

Lu ciclope – Omenatge a Georges Guingouin.

Nut aus blus (a man gaucha) – La Libertat perduda (a man dreita).

Paisatges I & II (1978 – dos fòrts grands formats).

※